YABANCI DiL ÖGRENiMiNDE TEMEL PRENSiPLER - Hasanbey Ellidokuzoglu - Education

2. DiL EDiNiM CiHAZI (Language Acquisition Device)

Dilbilimin Einstein'i sayilabilecek ve yasayan sosyal bilimciler arasinda dünyada kendisine en çok atfin yapildigi kisi olan Noam Chomsky, dil olgusunun ancak dile has bir mekanizmanin varligi ile açiklanabilecegini iddia etmektedir. Özellikle anadil ediniminin böylesi bir cihazdan yoksun ortamda gerçeklesmesinin imkansiz oldugunu söylemektedir. Chomsky'ye göre, dilbilimcilerin onyillarca (hatta yüzyillarca) süren sistemli çalismalarinin akabinde dahi halen ulasamadiklari dilbilgisi kurallarini yeni dogmus ve zihni gelisimini dahi henüz tamamlamis bir çocugun birkaç sene zarfinda edinmesi mümkün degildir. Bu ancak dogustan gelen, dile özgün kurallarla donatilmis içgüdüsel bir sistem sayesinde gerçeklesmektedir.

Dil Edinim Cihazi (Language Acquisition Device- LAD) olarak adlandirilan bu cihaz, tüm dünya dillerinin iskeletini olusturan "Evrensel Gramer"i içermektedir. Dünyaya yeni gelmis bir bebegin yapmasi gereken sadece bu iskelete, ortamina (anadiline) uygun bir et giydirmekten ibarettir. Evrensel Gramerin kurallari öylesine soyut ve karmasiktir ki, dil içgüdüsünden mahrum bir çocugun bu iskeleti sifirdan, sadece duydugu dilsel girdiden (langauge input) deneme yanilma yoluyla çikarsamasi degil birkaç yilda, birkaç yüzyilda dahi mümkün degildir. Netekim, yüzlerce dilbilimci yüzyillardir bu konuda çalismalarina ragmen, Ingilizce de dahil olmak üzere hiçbir dilin gramerini tam olarak çözümleyememislerdir.

Chomsky'nin dile bu içgüdüsel yaklasimi ilk zamanlarda tepki toplasa da artik yaygin bir sekilde kabul görmektedir. Yarasalar sonari içgüdüsel olarak kullanabiliyorlarsa, insan yavrusunun dile has içgüdüsel bir cihazi kullanmasi sasirtici olmasa gerek.

3. DiL EDiNiM CiHAZI HAYAT BOYU FAALDiR

Krashen, Chomsky'nin dil edinim cihazi (DEC) ile ilgili görüslerine yürekten katilmaktadir. Ne var ki Krashen ile Chomsky'nin yollari yetiskinlerin yabanci dil edinimi konusunda ayrilmaktadir. Chomsky, yetiskinlerin bu cihazdan yararlanamayacaklarini, dolayisiyle yabanci bir dili ancak genel ögrenme mekanizmalari vasitasiyla 'ögrenebileceklerini' iddia etmektedir. Bu konuda ileri sürülen en önemli delil de yetiskinlerin bir türlü çocuklar kadar basarili olamayislaridir.

Krashen’in da içinde bulundugu bir grup uygulamali dilbilimci ise DEC’in hayat boyu aktif oldugunu söylemektedir. Bu görüse göre yetiskinlerin ikinci dilde hayal kirikligina ugramalarinin sebebi DEC’in islevselligini yitirmesinden çok harekete geçirilemeyisidir. Uygun ortam ve uyaricilar saglandiginda DEC harekete geçmekte ve anadil edinimine benzer bir sekilde yeni dilin kurallarini edinmektedir.

4. EDiNiM CiHAZINI HAREKETE GEÇiREN ETKEN ANLASILABiLiR MESAJDIR

Krashen’a göre dil edinimi inanilmaz derecede kolay bir yolla gerçeklesir: anlasilabilir mesajlar almak suretiyle. Bol miktarda anlasilabilir mesaja maruz birakilan bir kisinin DEC’i , bu mesajlarin içindeki dilbilgisi kurallarini kisi farkina varmadan edinir.

Sessiz dönem olarak adlandirilan, sözlü ve /veya yazili mesaj depolamakla geçen bir kuluçka döneminden sonra kisi konusma/yazmaya baslar. Çocuklarda 1,5-2 yil süren bu sessiz dönem yetiskinlerde daha kisa sürelidir. Bu hiz artisinin temel nedeni gelismis dünya bilgileriyle yetiskinlerin, çocuklardan daha fazla mesaj alma ve anlama kapasitesine sahip olmalaridir.

DEC’i harekete geçirmek açisindan en önemli beceriler dinleme ve okumadir. Konusma ve yazma ise bol dinleme ve okumanin dogal bir neticesi olarak kendiliginden ortaya çikmaktadir. Baska bir deyisle, dinleme ve okuma edinimin sebebi, yazma ve konusma ise sonucu konumundadir.

5. DEC BiLiNÇLi ÖGRENME MÜDAHELELERiNDEN BAGIMSIZ ÇALISIR

DEC in en önemli özelliklerinden birisi bilinçli dis müdahaleye kapali olmasidir. 70’li yillardan itibaren yapilan onlarca deney, ikinci dil edinen kisilerin ister sinifta ister dogal ortamda olsun dilbilgisi kurallarini dogal bir sira dahilinde edindigini göstermistir. Sinif ortaminda müfredat geregi takip edilen "ögrenme" sirasinin edinme sirasindan çok farkli olmasi, edinim cihazinin ögrenme sürecinden bagimsiz hareket ettigini göstermektedir. Bu konuda en çarpici örnek Genis zaman 3. tekil sahis eki "–s" dir (He works at a factory).

Her ne kadar bu yapi ögretim/ögrenim sürecinin ilk aylarinda sunulup pratigi yapilmakta ise de edinim sirasi açisindan en son edinilen yapilar arasinda bulunmaktadir. Böylesine basit bir kuralin, zamani gelmeden edinilemeyisi, DEC’in bagimsiz isleyisinin en çarpici göstergesidir.

6. BiLiNÇLi ÖGRENME YARARDAN ÇOK ZARAR GETiREBiLiR

Yetiskinlerin ikinci dildeki basarisizliklarinin temel nedeni, daha önce de belirtildigi gibi, aktif bir DEC’ e sahip olmayislari degil, her an faal olan edinim cihazlarini harekete geçiremeyisleridir. Günümüzde çogu yetiskin, gramer agirlikli bir "ögrenim" sürecinden geçerek yabanci dil bilgi ve becerilerini gelistirmeye çalismaktadir. Müfredati dilbilgisi kurallarinin ögretimine dayali bir yabanci dil egitim programi ise faydadan çok zarar getirebilir.

Krashen’a göre, modern dil egitim metodlarinin temel hatalarindan biri gramer merkezli egitimdir. Bu tip bir egitimin olasi zararlari ise sunlardir:

a. Belli bir gramer kuralinin ögretimi için düzenlenmis metinler ilgi çekiciliklerini kaybederler.

b. Dil ediniminde en etkin faktörlerden birisi mesajin anlasilabilir olmasi kadar ilgi çekiciligidir.

c. Motivasyonun düsük oldugu (ilgi çekiciligin bulunmadigi) ortamlarda DEC harekete geçmez yani edinme gerçeklesmez.

d. Dogal edinim sirasi gelmemis bir yapi zaten edinilemez ("-s" takisinda oldugu gibi)

7. ÖGRENMENiN ROLÜ NE OLMALIDIR?

Krashen ögrenilmis bilginin sadece bilinçalti mekanizmasi tarafindan üretilen cümleler üzerinde düzeltmeler yapma isleminde kullanilabilecegini ileri sürer. Örnegin bilinçalti grameri henüz gelismemis bir kisi "He WORK at a factory" gibi bir hatali cümleyi ürettiginde, bilinçli olarak ögrendigi bilgi devreye girer ve düzeltme yapar: "He workS at a factory". Ancak bu müdahalenin yapilabilmesi, kisinin bilinçli olarak dilbilgisi kurallarina dikkatini odaklamasina, yani yeterince zamani olmasina baglidir (yazarken veya gramer testi çözerken olabilecegi gibi).

Kisinin dikkatini sadece manaya odakladigi akici konusma esnasinda kullanabilecegi gramer bilgisi ancak ve ancak edinilmis suuralti bilgisidir. Konusma esnasinda ögrenilmis bilgiyi kullanmak demek, akiciligin ve dogalligin kaybolmasi demektir. Zira insan beyni/zihni ayni anda bilinçli olarak iki farkli seye odaklanamaz. Normal konusma sürecinde bilincimizin odagi cümlelerin manasidir. Manaya gramer giydirilmesi bilinçaltinda gerçeklesir. Gramere odaklanma beraberinde mananin zayiflamasini getirir ve dolayisiyla üretilen cümleler ya akiciligini ya da dogalligini kaybederler.

Bilinçli bilginin üretimde (özellikle konusmada) bu kisitli kullanimina karsin, dinleme ve özellikle okumada oldukça önemli katkisi vardir. Edinilmis bilgileri açisindan esit, ancak ögrenilmis bilgileri esit olmayan iki kisi düsünelim. Birazcik dahi olsa bilinçli gramer bilgisine sahip olan kisi (hiç sahip olmayana kiyasla) okudugu seyleri daha kolay anlayabilir. Örnegin sadece bilinçalti bilgisiyle "He works at a factory" gibi bir cümleyi çözümlemeye çalisan kisi, "-s" takisinin ne ise yaradigini anlamada zorluk çekerken, az da olsa bilinçli gramer bilgisine sahip kisi cümleyi daha kolay anlayabilmektedir. Daha kolay anlama, daha çok okumayi ; daha çok okuma da daha hizli edinmeyi mümkün kilar. Iste dilbilgisi kurallarini ögrenmenin en önemli faydasi budur: anlasilabilirligi ve mesaj miktarini artirmak suretiyle edinim sürecini hizlandirmak.

HOME

Sign Guestbook

View Guestbook

Language Translator

Visitors: 08732

Page Updated Thu May 11, 2006 7:26am EDT