About this Site
Create your own website today!
Update your website
Vote for this Site
Visit My Chat Room
Popular Popups
Jukebox
Message Board
Classified Ads
Statistics
Refer This Site
To A Friend
Home

international
tarlac2
language
novel
novel2




AKUNG MAKAMATE KANG DIMAS
by Renato B. Alzadon


  NEW! Poetry and Doll Maker with Galleries!     [Learn About Our Ecommerce]
Graphics Gallery!

Akung Makamate Kang Dimas
Neng: Renato B. Alzadon

Kaduang Pinduan: Busal Ning Dalumdum


Sinubli ya male tau Y Gayang....!

Ing ikit na atmu na king kadalumdum...! Magpyak ya o magmulagat at mu
na king kadalumdum. Ala yang aliwang akakit nung e mu ing dalumdum.
Agya sanang ditak mung sala bitasang ala.....

Penamdaman ne ing sakit king buntuk na. Atatandanan na king atin yang
digpanan ing buntuk na inyang yatsa re. E na balu nung nanu ya,
dapot masakit ya sapuk at mengulimlim ya ikit.

Pata la ding makabidbid nang bitis. Masakit ya balikat king
pangabidbid na gamat pasalinggulut. Balu nang e ya makagulisak uling
maki-busal ya asbuk. Balu nang Gayang king makalulan ya king
metung a baragbag a linggotsi a matalik a pangabuknul king dane nang
kabuntukan.

Mapupuput ya king lisangan. Alang angin a daralo nung nuya karin. Ing
dimut a angin a pangisnawanan na atmu na kapali. Bagya ya kimut atin
yang tuturan a masyas a balamu batu. . Balu na nang Gayang king atyu
ya king metung a madalumdum a lugal a maskup.

Pemisig no ding pata nang bitis. Pigalo-galo no ding keyang balikat.
Mengulupasag yang maki-abe ungul. Pagpilitan nong ikalabyus ning
keyang gamat king pangabidbid. Pigigisanan na ing sikanan na bayang
milaya. Dapot nanan naman maglupasag, ding bidbid king bitis na't
gamat e la bisang lubak. Angga king mepagal yang migsingap-singap....

At aganaka ne Y Dario...

"O' Dario, O' Dario, ngana ning siwalang e man linual king asbuk na,
"nukarin ka irug ko, nukarin ka, o'bat e mu ku pa datangan at iligtas
mu kung pasibayu".

At kabang singap-singap ya king pagal kinislap king keyang diwa ing
mayubung alala inyang anak la pang mayintang. Ding miyasawang Puring
at kiku minuli lang ibat Betis at atin lang kayabe anak a minuli a
ausan da king lagyung Dario. Uling mikaluguran la pin tatang nang
Gayang at Y Matwang Kiko, inya kabukasan na nitang benging panuli ra,
tiki neng matuang Kiko Y Dario keta kari Gayang. Kabang misisikaran
la ding matwang lalaki karing panyabung dang manuk, inagkat neng
Gayang Y Dario para agtalan do ding bungang kamyas a memayutputan king
pun. Kabang managtal la, Y Gayang yang alang patugut magsalita, at
makikiramdam ya mu Y Dario. Ing bukud atatandanan nang Gayang a
abanggit nang Dario king Y Matuang Kiko atin yang kapatad a Pari king
Betis, at ketang tuknangan na atmu ne karakal a anak. Madre la ampon
kayabe ding kayabe nang manese.

At manibat na kanita atin neng akayagnan linub eskwela Y
Gayang---ibat king mababa anggang matas a pipagaralan.

Misan, a panaun ning pamamupul mangga, tinuki yang sinuba Y Gayang
kang Dario king Paglawtan. Ing Paglawtan , ya itang pigpamie nang
gabun ning gobyerno karin bisang maglinis, at ding miyasawang Puring
at Kiko mekapaglinis la karin. Ing lugal da durungdungan ne ning
matilo Bunduk ning Susung Dalaga, Ing bale ra atyu ya king baidbid
ning bunduk-bundukan at makapatulug yang miyaliwang tanaman. Dakal la
miyaliwang sese karin, atin nang makakulung at atin mu naman makabulus
.

.
Sinaup ya Y Gayang king pamanyalasan karing meyagtal a bungang mangga.

Mekabulad, mengulimlim king dane Pangulu. Ing malaing a kildap
tekikyan ne ning kukurug a duldul. Inagkat na neng muling Dario Y
Gayang king Kaparangan. Balu nang Dario king e maglwat dagul ne danum
ing sapa. Itang matuling a ulap king Pangulu yang wagang mumuran na
karin king makababo.

"Gayak na ka Gayang, muli tana Kaparangan."
" Karanun mu, muli tana wari"?
"Mumuran na bandang Matas Gayang, ing danum karin mabaldug king Sapa".
"Ninanu mo nung mebaldug king Sapa, biasa na ku man kawe".
"O' wa, biasa kang kawe keng paligi, ampon ketang Bana nang Apung
Imung, pero ing Sapa Gayang aliwa ya. Banua-banua atin yang kukunan
yan. Lulumud no deng masyas a buntuk .
" Patugut na ka ken, Dario, emu ku pamatakutan. Ken man leon e ku
tatakut, ken danum pa.
"Ala nang dakal a sabi, tara na, muli tana king Kaparangan. Nung
masaklit kata keti, e kata maka-uli anggang a kumati ing danum. Ding
taung den, inya e la maliswas atin lang tuknangan keti.
"Atin ka naman tuknangan keti, ale?
"Wa. Pero pengaku ku kang Ima mu king muli kata bayu ya lumbug ing
aldo. Inya, mako tana. mamun ku saguli kari Tatang Kiku at Imang
Puring."

Memun ya Y Dario karing peparagul kayang pengari. Siniklod yang gamat
at saka no parehung inuma. Binie na ing matampang kagalangan karing
matua na at binie da naman kaya ing bendisyun king kayang pamanuli.
Pamagbalik na, telanan na ne gamat Y Gayang at alus panaguyud na neng
miglakad papunta king asbuk ning Sapa. King pago na makasakbii ne ing
sogang damulag. Susunga la king pagal inyang ing Sapa dasnan de.
Magdudumalaga na ing danum, at ing agus at mu na kasalusu.



Miglako yang imalan Y Dario. Sikbit ne ing soga king kayang pago.
Belibad na ing imalan king wanan nang gamat, dapot bayu ya dinulung,
siniklod ya ketang siping ning batung maragul , pinyak no ding mata
na, at layun yang mengadi.

"Ibpa mi ati ka banua......

Sinalibusub king kaisipan nang Gayang ing metung a bague. Aliwa yang
talaga ing dagul king bale ning Amung, maski nukarin mangadi ya.
Lumipat ya keng sapa, mangadi ya pa.

Kaibat ning pangadi na, penabilinan ne Y Gayang..

"E ka dudulung, Gayang. Manaya ka ken.. Itali ke ing soga ketang pun
dutung karin, kaibat magbalik ku, kunan daka. Pamagbalik ku, itali ke
ing soga king batung maragul siping mu at yang talanan mung lumipat."

At dinulung ne king Sapa Y Dario.

Kinawe ya Y Dario king kaili nang gamat kabang makatas ya ing wanan
nang gamat a magdalang imalan. Miras ya king kangatbang pampang a e
man mebasa ing imalan na. Belibad ne ing soga king pun dutung saka ne
biknul matalik. King ikit nang Gayang, pemiraplan na naman likas
ing imalan na, bebat ne ing imalan king wanan nang gamat at memiragli
yang dinulung king danuman.

Ginulisak yang masikan Y Dario.

"Gayang...! E ka dudulung Gayang...! Panayan mu ku...!"
"Ali..! Ken naka mu..!E mu naku babalikan..! Agyu kung kawe dili
ku...!"
"Gayang...! Panayan mu ku...! E ka kakawe dili mu...!"
"Agyu kung dili ku..! Agyu kung dili ku..! "
" E mu pipilit ing keka, Gayang...! Panayan mu ku...!"
"Makalipat kung dili ku...! E ku kailangan ing saup mu...!"
" Papunta na ku ken, Gayang...! Dala ku ne ken ing soga...!
" E ne kailangan yan...! Agyu kung kawe dili ku...!"

At dinulung ya king Sapa Y Gayang. Tinas ne ing wanan nang gamat a
magdalang imalan ay saka ya kinawe king gamat nang kaili. Bagya ya pa
midayu king pampang mebasa na ing imalan king wanan nang gamat. King
bayat ning imalan e na ne agamit man kawe ing gamat nang wanan.
Teginis na ne ning masalusung agus angga king igutan ne king lalam
nitang danum a dudurut.

At inakmul ne ning dalumdum.

Inyang mipakde ya atyu ne king pampang na ning sapa. Nung makananu
neng segipan Dario e na na balu. Ing atatandanan na mu king menagipus
ne sikanan, at nung pepaimburisan neng Dario, alang kapilisyan ing
keyang kamatayan.

Inya ngening makalibing yang mabie Y Gayang, mamag-asa yang datang ya
sana Y Dario, at sagipan neng pasibayu.

Dapot..., malit-malitan nang Gayang, king balamu atin yang dimdam a
akbung, bayu ya mipda male king saken. Pota galang mete ne Y Dario?
Pota galang tidtaran deng balas ning M-16? Mengalambut ya Y Gayang
king pamigaganakang ala ne Y Dario--ing matalik nang kakaluguran
inyang anak la pa, ing matapat nang kesing-irug inyang dagul nala, at
ing malugud nang kabislak inyang magbalik ya kaya.

At ding labi nang makakabat ngarang sinabi.

"O Dario, O' Dario, uliran kang dili karing anggang penganak ning tau
keti sulip. Ala kang kasing ganaka, mipnu yang kapatawaran ing pusu
mu, tune kang alagad ning Dios, kapuri-puri kang tau O' Dario
"Sakristan" Rivero...!

Kiniak ya Y Gayang. At kabang kikiak ya balamu dimdam ne mu naman
kiniak ing anak na. Bigla yang kinabag a salu. Makananu ne kayang
pepatuknangan kikiak Dimas itang nandin tatalnan nang bingut.

"Dios ko, e mu pu itulut....!"

Mekapangadi ya king ena sasaryan Gayang. Agyang sang keng lub namu
nung e man makapagsalita, dapat sa nandin ya pa mangadi para king
kaligtasan na. Oneng ali. Nung para mu keng sarili na, e ne ausan man
ing Dios. Nung atin ya man kapaniwalan king Dios inyang anak ya
linasun nane ning Kimutan at ning Sindikatu. Dapot ngeni, ing pusu na
mataimtim yang makisabi king Dios.

"Dios ko, at Dios na ning asawa kung Y Dario, e yu sana rugu
ipaintulut....O' Guinu ko ikabus ye pu ing anak ku....,Dios ku po
tatakut ku pu..., tatakut ku pu...,balu ke pu pangamat Y Dimas.---ala
ya pung patawak agyang kareng anak a alang malit. Ing katatakutan ku
pu ing pota...pota ing anak ku....palipitan ne ......!"

Migpalag-palag ne naman Y Gayang. Pamisig neng anggang binit ing
bidbid na king gamat. Sisipa no ding kayang bitis balang lubak a
pangatali. Ala yang tuknang mumungul kabang pagpilitan nang
mikalabyus king panga-gapus. At ding balang ungul at manibatan king
makakabat nang asbuk milalablab lang panagkas.

"Puta na'yda mu Dimas pakasalikut muna. Agyang nuka muntang yatu
saludsuran daka mu rin. Ding anggang depat mung kasalanan kaku
malyari kong apatawaran.. Dapot ing eku malyaring patawaran, ya ing
idame me king sigalut ta ing anak ku. Inya, susumpa ke ini Dimas, king
lagyu na ning Gamat Nang Satanas, mamayaran ka kanaku. Sumisi ka
kening gewa mung tigananan mu kung ditak a bie. Uling bisa ka at ali,
lumwal ku kening kutkutan aini, at aku, lalon mu man aku, akung
makamate keka, Dimas...!"

At e pepatugut migpasagpasag balang lubak ding keyang bidbid.

Makapildis ne ing aldo. E na maglwat maghilig ne king kandungan ning
Bunduk Pinatubu. Marimla ne sapul ing angin. Ding ayup a manalumpakan
karing tandang krus king kampusantu ning Tambu memanuli nala naman.
Nung atin man inge, ya pin ing paspas ning malabung a dikut karing
pantyun, neng sapul ya ing pabugsu-bugsung angin.

Melabung pin ing palat king kampusantu uling ing Sepulturerong Y Mang
Ando ala yang kasaup magtabas. Kadua keta, maki-edad ne at sakitin ne
mu naman, at agpang kareng mamalita, kukuku ne naman ata. Inya, ing
kampusantu malilinis yang ustu neng Aldo na Ning Daun misan king
pabanua.

Bilang "Bante Kabusanto", tilutan ne ning Pari king gawan na neng
Mang Ando ing sarili nang patyun. Inya, potang miras na ing aldo,
balu nanang Mang Ando nung nuya magkabili. Magpusung ya pa nung
misan, a liban na ne ing pantyun na at siguradu yang ustu ya
pangasukad.

Tabalu nung alang mekapansin, king bukana na ning pantyun nang mang
Ando maka tambun ya karing katambak a Hollow Block at dapat dang
gamitan pamakud. Babo ning patyun makatumpak ya ing metung a lapida
nung nu karin atin makadukit:

Fernando Baltazar
Mibait yang Abril 12, 1912
Mete yang----

Kening pantyun nang Mang Ando karin ya makalibing mabye Y Gayang.


To go to chapter III, click:
http://maxpages.com/tarlac/novel3

Ernie C. Turla, webmaster


Sign Guestbook

View Guestbook

Buy the book, THE AQUINOS OF TARLAC by Nick Joaquin
and published by Solar Publishing Corporation
Look for Filipino bookstores that sell it.

eiturla@aol.com

Domain Lookup
         www..
Get www.yourdomainofchoice.com for your site with services!




.

 
Any WordAll WordsExact Phrase
This SiteAll Sites
Visitors: 00069
Page Updated Sun Sep 24, 2006 1:05pm EDT