TABLE OF CONTENTS:
1. Kulturang Tomador - Renato B. Alzadon
2. Pamagbalik - Renato B. Alzadon
3. Ortelano - Rafael Maniago
4. Maglalawtang Kapampangan - Rafael Maniago
5. Ing Sulat Nang Tanu - Rafael Maniago
6. Nanu Ya Ing Tau? - Renato B. Alzadon
KULTURANG TOMADOR
Neng: Renato B Alzadon
Ati tana naman king Tindajan nang Flor.
Pepabuklat kune ining Emperador!
Tagayan me Pare! Ibie mu ing pavor,
Sukdan me ing basu---padurut me, Senior.
Ing inuman tamu king bayang makolor
At lunkas la gilas ding dilang Orador,
Yang pisabian tamu ing tune nang valor
Ning kultura tamung KULTURANG TOMADOR.
Kapamu. Masdan ye ing Kumparing Jose
Kaibat nang migsueldo, eman muli bale,
Keni ya tataglus ---ka-inuman tane.
Palakpakan taya! Oyan ing makyabe!
Dapot detang ali byasang maki-ugne
King kultura tamung BAHALA NA ABE,
Kasaman tala ren! King ditak a bague,
Amunan tanalang tumbukan at pate!
Aba! Y Mang Oka kaibat nang mig-sueldu
Eya taglus keni---taglus ya king banku;
Yang pakibalak na aldo nang mayubu
Nitang pangane nang mag-aral Inyeru;
Eta ayamyan yan! Nang gagawan tamu?
Ing bubung nang bale mumuran yang batu!
Kalual na neng abak pilmi nang abau
Ing dinat king eran a kinalat tamu.
Eh! Ining Mang Saru tau yang payapa
Mamananaman ya king bebe ning sapa;
At karing gule na tin taung magsaria
Darala da la king palenki Menila;
Aba! Ining bie na medyu minanawa
Dapot ala neman pamakyabe ata.
Ah! Misan a bengi kabud ta na mimua
Gisan talang tebas ding kayang kapaya.
Abe ko, makanian tamu panugali
Etala katulan deng sasanting bili;
Nung ing siping bale tane mibabawi
Lalu na masampat ya dapat at gawi;
Gawa tang paralan ban eya magwagui
Pakisiran taya at pisibi-sibi;
Maligaya tamung alang mikawani
King kultura tamung kultura ding sawi.
Lon yu ing milyari king kumparing Juaning
King misan a aldo tiran ne ing Jueting.
Ay! Makapakaili! Mengari tang kuting
A makibalatu agya sang katiting;
Eta pepatugut king kakukutingting
Anggang e migpamie mapilan a kusing
Oyta, king keraklan tamung babatingting
Pati panaya na, tinuking mebating.
Ing kumparing Taba migtinda yang bangus
Menangu ya Guagua keti no tataglus;
Oyan, ene ikit ing malino signus
Ding pipagtinda na kapatad la alus;
Bandang tawli rugo kanian na atalus
Ali no babalik pera nang meluslus
King bayang mipasno ing maplas nang dungus
Tinuknang ya rugung king Guagua luluslus.
Ining Kakang Cenon tiran ne ing pupul
Kening bayung bining menibat Masantul
Anti tang kirukan king arap nang pasbul
Maniawad ta rugung ditak a pagmulmul;
Ati nang manapis, ati nang kakaul,
Atin nang manangis ampon mabubungsul.
Batamung patugut king pamagbitaul
Binubud no detang perang kasapunggul.
Ining Bapang Pelis minta ya king Banku
Menutang yang pera sinali yang konu
Migtinda yang abias, panulu, abonu
Minyali yang pale, pepasakul atbu;
Minanawa ya bie. Nanung guewa tamu?
Linapit ta kaya memanutang tamu;
Ta beyaran taya? Tabak mu keng batu,
Itamung mibagsak king kayang negosyu.
Nuan la ding atyu na king aliwang bansa
Ena no sakup ning kekatang kultura;
Dapot makanian man pakirasan tala
Indat maus tamu maniad ta karela
Kunwa-kunwari mo manandam ta sana,
Bayaran tano man ding ipadala ra;.
Nanu tang mamayad? King balu ku sana
Ala pang misubli metung mu mang pera.
Oyan kakuyug ko makanian ta dapat
Panugali tana ing pamag-pabayat;
Ing marapat sana miyatyat tang gamat
Panikwanan tamung mitigjo, miyangat;
Nung eta patugut king pamangalawat
King pabagya bagya akwa tang miyukyat
Angga king akwa tang dalakit, milipat
Ketang bie manawa, malagu, masampat.
Ing pamangandiria e mayap a adle
Karing magsumikap a minawa king bie.
Bustan talang mukyat ampon managumpe
Eta la panyumpang e byasang makyabe;
Nung pitutuliran ing tune kayabe
Ding asawa tamung kabangal na ning bie
King pamangabyayan etala lilele
Ibie ta karela ing pamaki-bague.
Ay! Mitablan naku. Lakuan dana ko pa
Isundu yu ne mu ing kekatang tula;
At keka magtinda, ilista mu na pa
Mibayaran karin bukas o makadua;
Tungkul naman kening kekatamung paksa
Panyaluputan ye anggang eye akwa
Ing kabaldugan na a nung nanu yata
Culturang Tomador---UGALING TALANGKA!!!
PAMAGBALIK
Neng: Renato B. Alzadon
Ugtung aldo tapat---tajimik king baryu
Ala kang damdaman inge agyang nanu;
Atilu ngan ata king bale deng tau,
Kilung do ngan ata king bale deng asu!
King katajimikan kabud na memaltuk
Tikian ning lagapak at matning lagutuk!
Mikit ing akbungan! Balas la ding sisyuk---!!!
Pakasakab tamung makasubsub buntuk.
Eta mu bubulad. Eta mu sasabi,
Agyang balu tana nung nanung milyari.
Makasane tana king anti kanini:
Milaban no naman ding Hukbu at PC.
Penapenandit mu ing tangking kukurug
Ya ing lito-lito king gabun durugdug;
Kabang lilibut yang mamamalipugpug
Anti lang bebewan ding salu tang kakdug.
Biglang menajimik; tinuknang ing akbung
Dinayu ne itang tangking daragundung;
Kanian ya maramdam ing matning galeung!!!
Ketang bale galut, manangis ya'y Bilyung.
Meki-iglo tamung alang pamikunut.
Kaibat ning akbungan, ala tanang takut.
Ing tengalan tamu makapangilabut---!!!
Mebaril ya rugu atyan ing mabuktut.
Libu syam a ralan pitung pulu't lima
Iniang mapalyari ing trajedyang ita.
Kaibat nang milibing ning kayang asawa.
Y Bilyung, king baryu e ne linto lupa.
Ngara ding aliwa minta ya king Cebu,
Ding aliwa naman, king Palawan kanu.
Menga-alilan no dening gugubyernu
Bitasang ali ne siniput king baryu.
Kaibat ning panaun ning pamanajimik
Mibalik no naman ding tropang mabagsik;
Itang kaselanan kabud na migbalik;
King pamagbalik na, mataram ya pitik.
Banda king Pangulu atmu na kagulu
Dakal no na naman pamaten dang tau.
Lalto makalunus itang Ortelanu
E ta makasaling pale ampon atbu.
E ta pa mibawi king pamagkasakit
Magbalik na naman ing pamamalipit.
Ala tang keliwan karing makasipit
Pilatan ding aduang batung mipamitpit.
Ngara ding makatua---detang mekatanda
Ketang panaun na ning salwakan daya:
Obat kaya rugo e tana sinawa
King pane patayan at pamanganyaya.
Oyan, ing patayan mengari yang bagyu
Papunta ya keni king kekatang baryu;
Magdatun no naman king bale deng tau,
Magkulung no naman king bale deng asu.
At misan a aldo kabud na memaltuk!
Milaban no naman ding PC at ding Huk;
Batang mipanginlag king balas a sisyuk
Pakasakab tamung makasubsub buntuk.
Ati ne na naman ing Tangking kakarag
Anti yang manintun bale pamaliswag;
Anggang e dinayu aliya mepagpag
Ing sindak king lub da ding salung kakabag!
Penapenadit mu ala nang akbungan
Ala tamung takut linague king dalan;
Buri tang abalu nung ninu la't pilan
Ding miragsang mete king pamibarilan.
Karetang miragsa keni king padulung,
Kabud tana atin akilalang metung;
Inia pala keni marakal ing akbung
Tidtaran deng balas Y KUMANDER BILYUNG---!!!
" ORTELANO "
by Rafael Maniago
Kagising naping maranun mumuna naneng lapitan,
Itang damulag nang sese, ketang kural kagulutan;
Ya ing kasaup na king bie, ketang burak king asikan.
Iti keang kayantabe, king marangle I Kalakyan.
Eya pa man megalmusal, silon na ne'itang paluksu,
Ketang sapa lalagusgus, itang danum masalusu;
Panyakalan la ring bulig, sasagana la't luluksu,
Ketang agus misnang bilis, manikwang yang suguradu!
Mipayndalan ya mu naman, karing palwe at patukba,
Detang bulating apan da, kaso-kaso ketang taga;
Itu noman at gurami, detang kea ping akakakwa,
At ding busbus ding pilapil, ating damukung talangka.
Kauli na ketang kubu, palasyu ring pamilaya na,
Makasadya ne ing kalang ampong aping mibabaya;
Ketang tukura' nang eran, atinayung manenaya,
Ing kabangal nang katawan, ing palsinta' na king bie na.
"Inangnang mo rening bulig, ipaksi mo reng gurami."
Nganang memuklat amanu, king asawang kayumanggi;
"Retang itu sabo mula, kuma kung tangle saguli,
Magbalik kung agad-agad" at inuma nepa pisni.
Ing kauran sagana ya, king bie na ning ortelanu,
Panese yang pale't gule, lipaktung ampong susu;
Detang asan kareng lawas, kakawe lang masalusu,
Magpatuki la keng agus at tanong misasaglulu!
Deng tatanam neng kauran, makasabug lareng punla,
Libutad na ning asikan 'ting mamasweng alang patna;
Ding manugak mangamaru, pakabuslu la ngan dala,
Sasapak la at kakatmu. Kauli ra, atmong saya.
Neng daragul na ing pale, tinulage maging duman,
Deng asung ampong alu, makasadya palbabewan;
Magumpisa nong babayu, dalaga't kebayntaunan'
Deng mangarana neng bengi, ilang karelang pagsadyan.
Potang datang na ing darara, panau' ning pamamupul'
Babatyon nong ortelanu, pakatipun tropa't buntun;
Durut-durutan no reti, pipaniplang paka-punggul,
Pagsadya' na neng are, ing damulag nang maragul.
Pamibie-bie ortelanu, kalabas ning pepanbawa,
Itang pale ketang bangan, gintu waring makasadya;
Kalabas na ning maleldo , ing kauran magumpisa,
Aldawanan at uranan, makanyan yang mibabata.
Lwid la ring ortelano, king agrikulturang Bansa,
E ya mangan ing memalen, nung eking karelang gawa;
Matulid mung ibunyi la, king sipag da at tiaga,
Antabaya' no sana, ning Guinung Dios Maupaya.
"MAGLALAWTANG KAPAMPANGAN"
Neng Paing Maniago
Ing obra ku keng marangle, kasaup ding Ortelanu,
Ala kung sariling gabun, mangalis ku ketang atbu;
Neng datang na ing kauran, makitanam ku mu rugu,
Maglalawtang Kapampangan, iting yaus da kanaku.
Laman naku ning marangle, keng asikan ketang laut,
Mabibie kung alang palad, ing pegaralan ku simut;
Ing kubu kung tapal-tapal ing bubungan na pinaud,
Itang dingding na sawali, lande pakataling yantuk.
Ustu ku mung milalabas, kening bie ku king marangle.
Neng kauran maglimas ku, at paligi ketang lele;
Manikwa kung bulig, itu, pantat ampo pang gurami.
Milabas ne ing paugtuan, sabo asan, ampong nasi.
Ing kayabe ku king kubu, ing palsintan kung asawa,
Masipag king pamamadwas, tugak dakal ya akakwa;
Kauli na neng sisilim, isabo na nong kapaya,
O kaya balata' nala at saka no batute pa.
Ustung abak a maranun, dumala' nong manggagatas.
Agyu mi ne keng pamilya, metung a paraskung sapak,
Inambula mi keng nasi, biluganang asin ditak;
Atin pa mong tuyung ningnang, almusal mi kabsing tiktak!
Neng datang na ing darara, makipamalut kung singkad,
Maka kupya kung balanggut, king aldo ku makabilad;
Ing palayan king marangle, king asikan pakaladlad.
Oyan ing meging obra ko, matiaga ku at masipag.
Makipangumpe ku naman, damulag ding Ortelanu,
At saka maki-sarul, patingapun magbalsa ku.
Biasa ku namang mandayus, saka ku pa makilulu,
Kayabe kung Ortelanu, masaya keng emu nanu.
Kaybat ku ketang marangle, maginuman king tindaan,
Paydalan kumu saguli, malduk kung Inyebra misan;
Kailangan ya'ing pamakyabe, kening baryu ming tuknangan,
Emu kurin apasubu, king pamilya mumuna ngan.
Kapilan ya mipairal, tune reporma king gabun?
Midinan keng sapat a dake, kareng asyendang mangaragul!
Meumpisa ne kanita panaun nang Tatang Dadung
Oneng sinira neng Marcos, king gubiernu muli'ng gabun.
Kukutang ku king sarili, "Kapilan ke pa minawa?"
Deng anak kung mangalati, eku balu ing bukas da.
Eko man apapagaral, karing matas a iskwela.
Nananu ya ing gubiernu? King Dios naku mu mamasa.
"ING SULAT NANG TANU"
by Rafael Maniago
Alang makasulat, nung nu menibatan,
Ing sulat nang Tanu, karing kaluguran;
Dakal a babasa, saka mipangutang,'
Nung nu ya I Tanu ngening salukuyan.
Ala ya mang sobri, ala ya mang selyu,
Nune papil ya mung pituklip-tuklip mu;
Misulat yang lapis, e ne man malutu,
Antimong daya na, ing sulat nang Tanu.
Nga na ning mensai, kalamna' ning sulat,
Komusta nako ngan, nanung mararapat?
Alang manamdaman, keko sanang dakal.
E yu ku ganakan, takde ku masikan!
Lewan-lewan ku pa kanitang milyari,'
Inyang I Koya ku, pete re ring PC;
E ku akalingwan, kapitangan bengi,
Ing dayang tutulu, ketang keang pisni.
Kanyaman ing mate, nung ing kamatayan,
Para king bansa kung sukdul kalipitan;
Den mung magpasasa, matas a tungkulan,
Masang Pilipinu, tanong mekalingwan.
Kaluguran mila, detang magreklamu,
King sakit na ning bie, dakal a kalulu;
Ala lang panaun para maki-alu,
Anya aku ngeni, daraun ke'ng bie ku.
Deng masang maratun king pibale-bale,
Kakambilan mila para king tagumpe;
Dakal no kekami detang mengamate,
Dapot king gawa ra, anti la mong mabye.
Ninu mang mibulang, dinaun ne'ng bie na,
E ko man abilang deng kayalili na,
Ikaming kikimut king prinsipyung mana,
Andres Bonifacio, bayani ring Masa.
Ating teritoryung e milub ing tangki,
Keng kekeng gurupu, keng lugal mi ngeni;
Ding masang malugud, ila ring kambil mi,
Mulat no menasa, ila ring bunduk mi.
Dakal la pa ngeni, era aintindian,
Pakipaglaban mi, tune karapatan;
Atin pang magtaksil, papate dake man,
Ketang e ra balu, tanggap ming manyanman.
Lawan-lawen ku pa, kanitang milyari,
I Koya kung Bilyung, pete de ring PC;
Memunduk na ku man, kapitangang bengi,
At ba kung isundu, mepatad nang lai.
Kaninu ya'ng masa, kareta yang PC?
O ketang mibulang, awsan dang Bayani;
Kukurug ya swala, palako yang tangki,
Dayang sasagese, king bangke lalangi.
Angga nia pu keni, sulat ku kekayu,
E rako kalingwan angga king mate ku
Atin yang kalamnan, ing sulat nang Tanu,
Yakung mamoesya, magsane ku mu pu.
NANU YA ING TAU?
Neng Renato B. Alzadon
Nanu ya ing tau. Ing tau nanu ya?
Paki-intindyan ke king gagkas ding biasa.
Ngara ding pantas king pamanialpantaya
INAWA NE NING BIE lebul nang Jehova;
Agpang karing magkas king Pilosopiya
BAGUE yang MIMISIP--- LAMAN at DIWA ya;
Ding Darwinian naman matning sasabian da
Metung yang ANIMAL nya mapaniupil ya.
Ing kapaniupilan king kaparang Mortal
Yang palatandanan ning taung animal;
Ume yang maniupil ampon makipagkal
King baneng iwalak makitid nang lugal,
Apsalan no detang agyu nang ayapsal,
Pasiklauran nala ding kayang asakmal,
Ban ding kayang supil tunggen deng makamal
Leon ya king gubat, guinu yang matangal.
Karing bilungan ning libru ning Istoria:
Mika Darius ya ing Matuang Babilonia,
Mika Alexander ya ing Macedonia,
Mika Julio Cesar king Paganong Roma,
Mika Napoleon Bonapart king Francia,
Mika Adolph Hitler ya ing Alemania.
At aliwa muren nune dakal la pa
Ding linub miniupil kasiping dang bansa.
Agpang naman karing budning Pilosopo,
BAGUE yang MIMISIP matas ya talindo;
Pagnasan neng akit ing aslag ning aldo
Ban lakuan ne dulum ing Kweba nang Plato;
Inia makanian yang minisip matilo
Eya pepatugut king pamanimbento
King anggang paniulung a ngeni makalto
Ing PAMISIP naning tau yang pepalto.
Mika pamanyulung king parang ning syensya
Makapagmulala ne ing teknoloya;
Misusulapo ne ing tau king banua
Darasan na pati aliwang planeta;
Ing lijim ning dagat ene lijim kaya;
Ing bie na ning yatu atyu king gamat na.
Wari sa king libru na ning Pilosopya
Ikit ne ing sala, ala ne king Kweba.
Ngara naman detang magkas king reliyon
Ing tau eya mu pamisip at aksyon;
Atin yang kaladuang makipag-komunyon
King Matas a IBPAng babie inspirasyon.
Inia kabang bie na ing mal nang debosyon
Ing tajiran no ding bayung jenerasyon;
Makalaman karing kayang meditasyon
Ing katuparan na ning Banal nang Misyon.
Ding linto uliran: Moses ding Hebreo
Ing bait Bethlehem, Jesus Nazareno;
San Pablo,San Pedro, Helen, Constantino
Ing Madre Teresa, at Papa Juan Pablo;
Propeta Muhamad ding Muslim o Moro
Siddarta Gautama ning turung Budismo;
King India, Mahatma; king dayang Malayo,
Doctor Jose Rizal at Ninoy Aquino.
Nung pitutuliran ing gagkas ding biasa
Lalto king ing tau atlu ya persona;
Ing kapaniupilan inia gagawan na
Personang animal yang magbabo kaya.
Inia e patugut pasulung keng syensya,
Personang mimisip ya ing paganan na.
Nung inya ing tau lusuk at sakdal ya,
Persona yang Angjel ing tataid kaya.
Aku man, nung misan, animal ku naman
Ding para kung lasip buri kong supilan;
Ibat king anak ku yang akaugalian
Maki-pagtorneo kareng pasiknangan;
Ing pamagsane ku e makanian-kanian
King bakung maniambut karas ning labanan
Ing pulung-arena buri keng sakupan
Maguing aring leon, kampyon dang tangalan.
At nung misan naman metung kung makudta
Sisibul king isip ing malagung diwa;
Tipunan ko detang mapinung salita
Saka ko ilala at piakma-akma;
Potang mayari ne ing kanakung guewa,
Poesia yang lunto yampang karing malda;
At ing poesiang yan yang magsilbiing tanda
King atin minisip king mayubung paksa.
At nung misan naman tapat keng susuyu
Dimut kung kaguiwan king banal nang lagyu
At panamdaman ning mabilug kung pusu
Malapit ku Kaya, anak nakung bungsu;
Nung paten daku man king krus da ipaku
Ali ku pa-alian nung nanu ing tutu:
Atin Dios! Atin Dios! Ing Dios yang mituru
Baku lang palsintan ding kalupang bigu.
Nung misan, king ubud ning kapanamdaman
Mipagkal-pagkal la ding atlung sikanan;
Ing personang lasip manintun yang laman;
Ing personang angjel babawal na neman;
Ing personang angjel buri na mayap ngan;
Ing personang lasip liliku yang dalan.
Ing personang isip ya ing manimbangan
Potang manatul ya, pikamuan da ne man.
Ing tau nanu ya? Ibat king anak ku
Paki-intidian ke king pisni ding libru;
Pikutang-kutang ku nung ninu ta aku,
Pati siping bale pagugumasdan ku.
Dapot angga ngening pilak na ing buak ku
Menatili ya ring metung a misteryu .
Bugtung ya mo waring luruk-lurukan ku.
Ing tau nanu ya? NANU ya ing Tau.
For more Kapampangan poetry, go to
http://maxpages.com/poecia/poecia17
or click any of the links on the upper left-hand corner.
If you have a poem in Kapampangan, you may send it
here for consideration. The immortality of the poems
published in this library of poetry can not be guaranteed
unless Kapampangan is made the medium of instruction
in our region and becomes a part of the school curriculum
there. The Akademya ning Kapampangan International
is working towards this. |