 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
epistle
language
erniet1erniet2erniet3erniet4erniet 5erniet6erniet7erniet8erniet9erniet10erniet11erniet12erniet13erniet14erniet15erniet16erniet17erniet18erniet19erniet20erniet21erniet22erniet23erniet24erniet25erniet26erniet27erniet28erniet29erniet30erniet31erniet32erniet33erniet34erniet35erniet36erniet37erniet38erniet39erniet40erniet41erniet42erniet43erniet44erniet45erniet46erniet47erniet48erniet49erniet50erniet51erniet52ernie53erniet54erniet55erniet56erniet58erniet59erniet60|
|
| Pampanga |
| ||||||
Ing Maleldo o Semana Santa magumpisa ya ustung Dumingo de Ramus at mayayari ya ustung Dumingong Pascu. Balang balen o probincia, ustung cai, miyayaliwa la custumbri o pi-ugalian. Pero metung la parasan: para macapagmasusi queng pangamate ning Guinung miniaclung quecatamu at menatbus queng casalanan na ning yatu. Iniang atyu que pa Pilipinas, quetang balen mi qng Lubao, masaya ing Maleldo. Deng aliwang baryu Lunis Santu pamu, atin nong senaculo (cubul, puni, at mamasang pasyun) careng bisitas da. Deng medyu pacacalulung baryu naman, panayan da nang ustung Webis Santu para mag-anti ita. Uling ustung Webis Santu, bala mu ya ing bali catataulian na ning pamamasang pasyun (O, neng e na cu pupunta ustung Biyernis casi caya, angga pa canita?) careng aldo areti, deng tau pasipunta la careng bisitas (lipat-lipatan do pa nung micacanlapit la) para maquiramdam careng mamasang pasyun. Aguiang "mamasa" nga ta mo, queng camatutuanan, magcanta la, eh. Magcanta lang pasyun. Nung dacal la pipitnan da ing sarili ra, maguing adua lang pangcat at mipanatba queng contest queng arap. Neng cai, mangumbira no man careng aliwang lugal para acalaban da queng pamamasa (pamagcanta). Masaya! Ing cubul neng cai guewa ya mung apat a asias a ating balag que babo na a nung nu macadase ing bulung sagin para pisalilungan. Iti, nung maquiput ya ing bisitas at mangailangan yang ilualas. At queng puni, cumpormi nung nu anti ing pondu ra reng tinatag, ating soft drinks, cape, chuclati o sorbetis, ampong sandwich o cookies etc. Pero neng cai atin mu namang magserb putu ampong bobotu. Deng aliwa mipapasoso la at mamangga lang ganing-aldo mamasa. Ustung Biyernis Santu naman, itang bandang alas tres ning gatpanapun a capali-palian, ating misa qng pisamban a macapatuncul queng Siete Palabra. Deng tau mamepe la ngan queng lisangan. Deng pari, tunggal tunggal carela at liwas-liwas, manaral la tuncul careng pitung amanu (seven last words of Christ). Ing aldo aini ya pin ing peca-maluncut. Queng dalan ala cang acaquit a lacad-lacad. Paca-sara ngan ing sabla. Alang cine ampong restaurant a macabuclat. Pangaibat, ya pin na ing "tanggal". Deng apostoles laco re panga-pacu qng curus y Cristu at idala ra ne queng cayang cutcutan. Itang bengi na ning aldong aini, ating maragul a limbun (prusisyun). Queng caruahi macaquera ya y Cristu (uling mete ya) at gugulyutan de reng tau. Macaba ya ing lubid, at queraclan macatalan la mu. Queng misumangid naman, ila pin deng ating candila. Macatuqui la queng gulut reng apostoles nang Cristu at pacasulud lang ichurang apostoles. Queng pecatauli ning limbun ila pin deng mosucus ampo reng magcantang Stabat Mater. Tutuquing aldo, Sabadu de Gloria. Deng cayanacan queraclan atin lang tatatag a teracan canita, aguiang ma e pa man sinubling mete y Cristu. Neng Duminggung Pascu, ating paliguan dang "Sagana". Mararapat ustung galing-aldo ita. Paquit de reng lalague ing pamaitas na ligaya banuang Jesus, at macatuqui ya ing Birhen. Magcanta la reng angel at macapangilabut ing aquit mu, neng ating pang paquildap-quildap queng biga, ampong damdaman mu ing duldul! Caibat, cabud meyari ita, pasipunta no qng pisamban para simba reng tau. Caibat ning catlung misa (uling atlu casi ing misa, neh?) silaban de y Judas. Paquit deng macabicti at panuctucan da reng bulturang ayup, balang metung a ayup tataluntun (susulapo mo) queng alambring macataid caya at cacua lang parti na (gamat, bitis, buntuc, etc.) at papacbungan de. Gugulasyo la reng anac a manalbe neng acaquit deng mamayaran y Judas queng pamanraidul na cang Cristu. Acalinguan cu sinabi qng manibat bandang Webis ata nung e cu magcamali, e ra no gagamitan deng cumpana. Ing gagamitan da namu pataraca ya. Cuculubutan do pa reng santu. Atsaca mete canu ing danum canita, at alang mandilu. (Pero maliari cang minum.) Bihilia mu naman, alang mamangan carni. Nasi, gule, ampo mung asan ing cacanan. Oita quetang panaun cu ing acaguisingan cung uso . Tabalu ngeni nung e pa mengayaliwa. Uling ing custumbri, nga cu napin ata, miyayaliwa. Anti namu alimbawa ing Misa. Latin ing gagamitan da canita. Oneng iniang bandang mapupupus ing pechang '60's, qng uli ning pelitan na ing reglamentu ning Vatican, leco ra ing Latin at pelitan dang "vernacular" ba rang aintindian canu reng tau. Nung acu ing cucutnan da, mas buri cu sana canita ing Latin, uling mas grandi itsura. Canita, deng matni at mangaragul a cumpana qng cumpanadyu titigtigan dala, at aguiang deng atyu queng baryung ating maiguit limang kilumetru dayu daramdaman da ing tigtig da. Prumeru, "magpalagad" nga ra queng tigteg. Ita, para macapagsadia la reng bisang simba. Potang magpadalas na ing tigtig, buri na sabian saguli namu o atin nang metung minutu at magumpisa na ing Misa. Ing takbang da reng tau queng dalan mangabilis na naman canita. Queng Misa, taimic a taimic. Alang papalacpac, bawal. Ala pang mag "Peace be with you" careng casiping canita. E pa usu canita ita. Alang mipanggalamanu. Organu ya ing gagamitan dang pamague, e ya folk guitar. Ing musica, matas a uri, neng classical queraclan. Atmu ca-"solemn" at taimtim ing sabla. Taimic, lacuas na neng mag-santus. Tiriling, tiriling, nga na ning bacting ning munsilyos. Cailangan macaducu ca canita at e ca lalawe queng arap. Maca-bau cang sasalingalngal a insensu canit at atmu cabanglu. Samantala, ing aslag na ning aldo lulub, daralan ing sala careng salamin ding awang a miyayaliwa culul (multi-colored window panes). At anti napin ning asabi cu na, Latin ing sabi ning magmisang pari. Tridentine Mass ing yaus da canita. Ustung manaral ya, canita ya mu mangapampangan ing pari, bara namang aintidian deng tau. Dapot ing ceremonias, Latin. "Dominus voviscum," nga ning pare, at ating tonu pangasabi. Caibat paquibatan da neman deng choral group queng Latin mu namang atin tonu. Nung atin yang pulpitu ing pisamban, mumuquiat ya carin ing pari at carin ya manaral (sermon). Neng uling macatas ya at cacablas queng dalig ing suala na, e ne mangailangan "mike" para damdaman de. Deng munsilyus atin lang sariling abitu, malutu at maputi ing color. E la mu basta maca-polo. Ustung manatad lang mete qng capusantu, ilang qng arap at matuling at maputi ing piblas dang munsilyus. Deng maqui-agyu atin la pang bandang mosucus ustung queng libing. Ing pari pane yang macayarap qng altar at gugulutan deng taung sisimba. Acaquit me ing ordin na queng gulut nang buntuc. Mamarap ya mu careng tau pamisan-misan. Anti mo neng papaquinabang ya careng ibat mengumpisal. Ing sistema queng pamaquinabang canita macayaliwa. E la magpila canita reng maquinabang. Magtalatag lang macasiclod queng arap ning"railing", at ing pari ya ing lalacad, at pupuntalan no tunggal-tunggal. Samantala, deng aduang munsilyus naman, macayantabe la caya. Ing metung sasalud ne ing platitu, ing metung babacting ya indat subuanan neng hostia ning pari ing maquinabang. "Pormas, Pormas" nga ning pare, "tiriling" nga na naman ning bacting ning munsilyos. At cayagnan na ing pangasubu ning ostia. E nia cabud bibili queng palad ning maquinabang. Deng lilipat casumangid, ustung atuliran de ing altar, e maliaring e la siclod at ducu (genuflect). Deng babai, paca-belu la ngan. Ing belu ra queraclan matuling. Deng pari, e la maliaring lumual e maca-abitu canita. Nung ali, mapalmura la queng obispu, at mayatu careng taung manaquit carela. Magagalang la at marerespectung ustu. Magrosario pa indat bengi, caibat ning orasyun a mararapat neng sisilim. Dacal la reng macatuqui careng que carela uling pati na reng pacarayu daramdaman da neng ing loud speaker quen yang tori ning cumpanadyu. Ing manunggue, ing pari ocaya metung careng cosiang a catolicu ning balen. Oita pu ing canita! Babalicdan tamu mu ing milabas a panaun a e ra iquit ding cayanacan ngeni. Pero siguru ing Misang Latin mabie ya pa careng aliwang lugal. Misan queni Portland, Oregon, atin queng atuclasan a pisamban a malati. Queng entrance na que quilub nga na ning macasulat a madagul-dagol: "We did not leave the church. It was the church that left us." Carin, iniang simba cami, mibalic queng cacung panimanman ing ugali quetang napun. Cabang lalon co reng babaing ating belu at rosaryu, at cabang daramdaman cu ing Latin na ning ceremonias, agaganaca cu itang milabas cung bie iniang anac cu pa. Ing panaun e na mibalic. Payaliwa nang payaliwa ing sabla. Pero anti mu naman queng aliwang bague mengalabas, e na maliaring mabura queng isip da reng meca-expiriencia (at mecatagal pa) queng guintung panaun aita. Ernie Turla See "Ing Canita Ampo Ing Ngeni" ( http://maxpages.com/poecia4 ) |
 Sign Guestbook |
 View Guestbook |
 eiturla@aol.com |
|
. |
| Visitors: 00217 |