Home
gloria
academy
international
 watas
languages
chapter2
chapter3
chapter4
chapter5
chapter6
chapter7
chapter8
chapter9
chapter10
chapter11
chapter12
chapter13
chapter14
chapter15
epilogue
anecdote
version
arenas
|
| KULE YANG DAYA ING BANUA - epilogue |
 |
| by Renato B. Alzadon |
King pulu atmu na katahimikan. Ala kang damdaman nune mu ing agus ning batis.
Ding mabie king pulu menahimik la. Y Blady bitasang e gagalo king pangakubli na.
Mekabulad aisip ne ing kupya king bulsa na. Linual ne saka ya kinanguang lande,
at tinas neng pakakalale kabang maka-lawe ya king siwang ding higanteng
uyat-dutung. Ikit na ing dakal a aping kinislap kagnan ning lagapak ning akbung
at mibalugse ya ing kupya. Maliksi yang kinusad pababa Y Blady a pagapang yang
minta king penibatan ning kislap.
Ikit neng Nesty ing kupya. Berilan ne uling balana buntuk na neng Blady. Balu
nana king kupya ya mu ing tiran na inia mabilis neng kinimut. Mipagulung yang
pababa. Menaliwa yang posisyun. King pamanaliwa rang posisyun mekapisalubung
lang Blady. Parehu lang migsakab at migbiling-biling. At meramdam ing akbung
king pulu. Linagutuk la ding M-16. Misasalubung ing aping balamu uran a
manibatan king mingatbang panig.
--Potanaydamo....!!!
Kambe na ning lapakpak ning M-16!!!
--Anakputaka...!!!
Kambe ning lagutuk ning M-16!!!
Ing labanan da mapali! Mikakalabkab king pamaghiganti! Ing balang metung imbut
na king akit neng magkuse-kuse king daya ing kalaban nang mortal. At king
pamibarilan da, metung ya karela ing milalaman kalmang mituran. Mipase ya king
gabun. At mebasa ing pigkasatan nang melanging bulung dutung king daya nang
tinulari. Ketang malim-alim nang diwa ikit neng lalapit kaya ing kalaban nang
mortal. Bisa yang kimut, dapot ene bisang mamintu ing katawan na king utus ning
kayang isip.
--Anakputaka, pegalan mu ku. Keni ka pala mayari. Aduang bague abe, inya buri
dakang paten. Ing metung, uling pangabyayan ku ing makamate. Yan abe metupad
ne. Ing kadua, uling ning guewa mu karing pamilia ku. Ini abe, para kaku neman.
At begutan ne ing makuyad nang baril, saka ne tinutuk king makalangan. Beligtad
ne at pekalawe ban asiguradu nang yapin ing kalaban nang mortal. Kabud akilala
ne lalung sinulak ing pali ning kayang daya. Mete ne, pete nepa,
--King lagyu ning ibpa...!
Beril ne king kanuan
--at ning anak...!
Beril ne king atyan,
--at ning indu!
At beril ne king pusu.
--Potanayda mung anakputa angga ka pala ken!!!
At memirapal yang meko, seken ne ing jeep, at papunta ne king Kingsville
Greenery. Ena dapat pang pagsintian nung baket balu ne ing dalan at ing panikan
nang tuknangan---ala kang alingad kang Betchay.
Y Ronaldo at ding abe nang Kastilaloy pakutkut do ding astaka saka ro dirinan
tali ding Dahlia. Deng aliwa karela mangibaba lang alambri ra ding Delphiniums
ampon Larkspurs. Pamiraplan na la uling akakit ne ing magsapunggul a matuling a
ulap king dane na ning pangulu. Ala yang kamalit-malit king ing miniambut king
labanan king pulu atmu ne kasalusu king dalan papunta king Kingsville Greenery.
At king tagle nang bengisan, ya ing dapat pikatakutan na, aliwa ing kasapungul a
matuling a ulap!
Y Rosalina minaus neng Taxi. Ati ne king kilual. Panenayan na ne mung datang.
Ya man apansin nang manaliwa ya kule ing banua. Nandin abak malare yang kule
daya king dane na ning silangan. Ngeni naman, matuling ing akakit nang kule
manibatan king pangulu. Kakarug ya salu, yang atyu king isip na Y Ronaldo
ngening akakit neng magkule yang paldas ing banua.
Y Maggie kesa ne ing baril. Manintun yang daguis. Buri nong pamarilan ding
kampun nang Satanas. Mitakutan la ata at ela pepalto ngeni. Linawe no king lalam
ning sopa, alalu. Penintun no ketang metung a kuartu, alalu naman karin.
Migbalik ya king tudturan dang kuartu at panintunan no king closet, alalu na man
karin. Mekabulad namu dimdam neng migsalita king salamin ing Anghel a mataras.
--Oy, Margarit! Obat eme pa sibli ing kutsun? Nananu kang tamad-tamad ken.
Alilan me sapin at ibalik me king sadya nang lugal. Eme kakalinguan babaligtad.
--Opu, Madre Senora. Gawan ku na pu.
Binili ne ing baril babo na ning drawer. Inalilan ne pin sapin ing kutsun.
Kaibat, pigisanan na ing sikanan na, binuat ne ing kutsun saka ne beligtad .
Abaligtad ne at asubli ne pin, dapot---
--Aruy ku po! Kasaket!
--Ninanu ka?
Dimdam ne ing maganakang anghel king salamin.
--Ing atyan ku! Aray, ku pooo!
--Lukluk ka king kama, magpainawa ka.
--Aruy ku po...kasakit na po...!
--Saguli mu yan. Tuknang ing sakit a yan.
Dimdam na ne man ing mataras a Anghel.
--Oy, Margarit. Tikdo ka, kunan me ing baril lumaban ka. Eme pabustan kunan nang
Satanas ing anak mu. Inia masakit ka atyan uling daratang ne baneng kunan. Tikdo
ka. Lumaban ka.
--Opu, Madre Senora.
Tinikdo ya pin Y Maggie. Katikdo na dimdam ne ing sakit a milalu king keyang
atyan kayagnan na ning ating mapaling linual king katawan na at ing daya
minagus karing bitis na. Iniang lawan ne ing linual king katawan na kasapunggul
yang laman a makabalut king daya. Mekikwan ya Y Maggie.
--Oy, Margarit! Linual ne ing anak mu. Kunan na neng Satanas kanian. Eme babie
kang Satanas, Margarit! Talnan me ing baril, ipaglualu me ing anak mu uling Y
Satanas ati ne king pasbul.
--Opu Madre Senora.
Memintu ya Y Maggie.
Binalut neng imalan ing kasapunggul a laman. Sepupu ne king kaili nang gamat.
Telan neng Maggie ing baril. Lalon neng pakakalale mibubuklat ing pasbul ning
bale. Inatyat ne ing makakasang baril king gamat nang wanan. Ding mata na
maratna lang makalawe king pakakalale mibubuklat a pasbul. Alus eya mangisnawa
kabang panenayan neng lungub king bale Y Satanas.....
At ikit neng linub king bale ing anyu nang Satanas. Ing anyu nang Satanas atmu
ne karinat. Ding sapatus na at imalan menuling la king burak. Ken mipamatutuanan
ing sasabian ding akakit nang Anghel king Y Satanas maburi ya pin keng marinat.
Ikit neng Maggie Y Satanas makalawe ya keya. Ikit no ding mata nang malare a
balamu wari maki-api. At dimdam ne ing pagas a siwala nang Satanas a balamu wari
saingsing ne ning kamatayan.
--Maggie, atupad kune ing amanuan kung tauling misyun: Pete kune Y Blady.
-- Mabating ka Satanas! Eka lalapit!
--Maggie, kunan da naka at ing anak ta bakatang maka-piyabe pasibayu.
--Eka lalapit Satanas. Mabating ka! Eke ibie keka ing anak ku!
--Maggie, munta kata king marayung lugal. Atin ku pang perang mitagan a e
mesilab. Kadua keta, maragul ya bayad ing buntuk nang Blady. Kabang atin panaun
tuki na ka kanaku. Munta kata king Canada o kaya Mexico. Basta makanian na kamu.
Saliwan ta na mu ing nanu mang kailangan ta.
-- Mabating ka Satanas. Eke tuki keka ning anak ku.
--Maggie, e wari pisabi tang kunan dakang pasibayu, bisa ya o ebisa Y Ronaldo?
--Angga na ka mu ken. Ena ka tatakbang pa, barilan daka.
Lidlad no ding gamat nang Nestor anti ing gewa na kanita. Saka ya pamo
timan-timan. Ena isipan agyang nanu mu ing barilan neng Maggie.
--Maggie, ustu na ing pamamiru mung yan. Tuki na ka kanaku.
--Sinabi ku na kekang eke tuki keka Satanas, inia mabating naka!
--Y Maggie naman, ustu na ing birung yan. Tara na.
Bala nang Nestor bibiru ya mu.
-- Pota nayda mu Satanas, ena ka dapat sinaka king kalalaman para maminsala
kareng anak a malati. Nung agawa mu ing makanian kanita, emu na agawa ngeni.
Uling aku, akung pigkalaman dang upaya ding anghel ban makamate keka, Satanas!!!
Anak-puta ka matodas na ka ngeni!!!
Dimdam neng Maggie ing mataras a Anghel.
--Maggie, nanu pang panayan mu! Barilan mu ne!
--Opu, Madre Senora. Mapatad ne Y Satanas kanini.
At berilan ne pin.
--Bang!
--Paturan me king pusu,
--Bang!
--Mituran ya Maggie. Pasibayuan me king pusu.
--Bang!
--Mituran ya, Maggie. Barilan me king batal.
--Bang!
--Mibulang ne Maggie. Gisanan mo deng balas keng katawan na.
--Bang! Bang! Bang! Bang........
Keni ya mepatad a bie ing bulalag a Kumander Nesty. Iniang atyu ya king bunduk
ere turan ding balas ding sundalus king bilis nang kimut. Inyang tuki yang
makipaglaban king Mindanao antimurin king Palawan a kayabe re deng sundalus ere
turan ding kalaban. Akasagupa ne ing balitang Bloody Mary o Kapitan Blady
Chaves , dapot digsa ne king arapan a labanan. Ngeni pala babayi yang melipang
pamisip ing makamate kaya.
--Ha-ha- ha...mete ne Y Satanas! Ha-ha-ha-ha..mete ne Y Satanas. Magkanta na
kayu ikong lelangan na ning yatu, lalu na ikayung indu uling ala nang datang
pang kaligaligaligan king bie yu. Aku ing dinalpak king buntuk ning ubingan,
ha-ha- ha-ha...akung mekamate kang Satanas, ha-ha-ha....la-la-la-la-la-ruuuu.
Ding king Floral Shop a mekaramdam king akbung agad dang minaus pulis. Atin
milayi king marangle memalita kang Ronaldo. Agad dang dinatang ding pulis. Ati
no ding pulis iniang datang ya Y Ronaldo at iniang datang ya Y Rosalina.
Linual ya king pasbul Y Maggie. King wanan nang gamat makatalan yang baril a
makatutuk king banua. King kaili nang gamat makasapupu ya ing makabalut a laman.
At ikit no ding maka-uniporming pulis. Memirapal yang tinipa at inarapan nala.
--Ikayung kampun nang Herodes, nananu ko ken? Tuknang yu na ing pamakamate
karing anak. Akung ngeni ing bayung Reyna na ning Judea. Pamintuan yu ing
kanakung utus, uling akung meka-pate kang Satanas. Dimdam yu ing sinabi ko. Mete
ne Y Satanas. Manik kayu king bale bayeng akit king mismung mata yu king mete ne
Y Satanas! Inia ibat ngeni akung Reyna na ning Judea, at magsaya ya ing mabilug
a yatu--ha-ha-ha-ha.....la-la-la-la.........
At saka ya terak-terak.
Ing metung karing pulis king gugulutan na maliksi neng lindagan, at kabud
karagsa na king gabun, kebitanan neng posas king gamat. Kaibat, seke re king
ambulansya at masalusu reng tiglus king Francis Scott Key Hospital. Dela re
king hospital, at e king sukulan, uling king palague ra mesira ya pamisip.
King Zinunek Funeral Home karin la miburul ding banke nang Blady at Nesty.
Pepabaluan de ding pulisY Rosalina king milyari kang Blady. King metung a kuartu
karin ya Y Nesty lalam ning malasakit nang Betchay. King metung a kuartu karin
ne man Y Blady, lalam na ning malasakit nang Rosalina. Y Ronaldo minantabe ya
keya king panaun ning keyang abala. Tiparan ne ing tauli nang panabilin Blady
king ene paburen Y Rosa. Atin minie banderang Amerikanu kang Rosalina, ena balu
nung ninu. Sinabi ra king mete ya kanu Y Bloody Mary keng "line of duty". Kang
Nestor alang siniput nang kapanalig.
Milabas ing libing.
Belita nang Dr. Morales kang Ronaldo king linipat de Y Maggie king Spring Cedar
Mental Hospital. Ing diagnosis da keya Schizophrenia a maki-abe delusyon ampon
halusinasyon. Atin pang Obsessive- Compulsive ampon Borderline Personality
Disorder a amanuan da. Era pa balung sabian nung kapilan ya milual, makaba
sigurung panaun. Eno masyadung aintindian Ronaldo ding jargon a gagamitan da
keng hospital. Sapat na king aintindian nang Y Maggie mika-sakit ya pamisip at
atyu king Mental Hospital.
Misan pa mematyawan ya ing kapalsintan a mepakdal king kapanamdaman nang Ronaldo
at Rosalina. Ing bawal a sintang minyulul king mayubung pamiusigan kabang
maglarin ya Y Ronaldo king bale ra ding Magtalon, ene bawal ngeni. Milud itang
balang benging pamia-ausan da, at ing pamaniaup nang Rosalina neng atin lang
pagawa deng Magtalon. Itang sadyang piragling uma a kikintal nang Rosalina king
pisni nang Ronaldo, ene mamiragli ngeni---matimid ne at malabab kalupa ning
mapaling aldo mumukyat king matas nang bilulu.
Lalam na ning Matuang Tete, misan a aldo kayabe neng mamaduas asan Ronaldo Y
Rosalina. Ing maruruk dang pamikalugud manintun neng kaganapan. Ulinita, kabang
makalukluk la ketang malapad a mabie batu, pisasabian de ing maguing matibe
nang tanda ning karelang pamikalugud.
--Rose, subali keng sagradung kasal, nanung tanda ing gawan ku ban maniwala kang
eku paingulut keka?
--Ron, aku man yang isipan ku yan, subali keng sagradung kasal, nanu kayang
gawan ku ban patunayan kung tapat ku keka.
--Ita sanang e pangkaraniwan....
--Wa pin ne. Nanu kayang daptan tang peka-tanda ....
At bigla reng a isip. Sinabi de pang myagnan.
--Magpusitara kata!
At migpusitara la pin. Mupin, memun la pamu. Sinabi ra king atin lang puntalan
at eno magbalik.
Sinake la king metung a tren a papunta king dane ning albugan. Era balu nung
nula misanlad. Era balu nung nanung kapalaran ing manenaya karela. Dapot ding
pusu ra bikluran nala ning matibe kasalpantayanan a ating Dios a manakit
karela, mamantabe karela, at kapilan man e nala paburen. Binili re ing manenaya
rang kapalaran king gamat na ning Mayupaya. Kabang ing tren pupulayi yang
masalusung papunta king marayu mipatudtud lang maniaman. Kagising da panga-abak,
linawe la king dane na ning silangan. Karing labi da memutyawi ing saguiwang
timan. Kule yang rosas ing banua!
(Nung misan pin naman, ing tau buri na yang mipamintuan a kaburian. Antimo Y
Maggie, buri na mika-anak ya, bisa ya o e bisa ing Dios. Antimo Y Blady, buri na
bandian ne Y Rosalina, bisa ya o eya man bisa. Antimo Y Nesty, buri na kunan
neng pasibayu Y Maggie, bisa ya o e bisa Y Ronaldo. Akalinguan da ding taung
deni king atin matas a upaya, at ing kaburian na yang mipamintuan.)
Epilogue:
!988
Y Maggie lual lungub ya king Spring Cedar Mental Hospital. Kakayap ya kabang
atyu king hospital dapot potang lumual ne at ibili re keng Residential
Rehabilitation Program, sakit ne na naman. Kasi, potang ken neng kilual, eno
akmulan deng panulu, angga king milala ne naman, gilian ne ing pulsu na, at
mibalik ya king hospital. Y Merlita at pamilia na maratun nala king Baltimore.Y
Ken Smith atin yang aduang Tow Truck at yang peka 'business "na iti, anting
pagsuplimentu na uling tatangap neng pensiun keng pamagretiru na. Y Merlita
tatanggap yang tayi king bale kabang asikasuan no ding adua nang anak Ken a
balamu wari anak na na naman. Y Merlita, eya mika-anak. Ding miyasawang
Rosalina at Ronaldo, kaibat dong pemanyubukan ding aliwang estado, migdatun la
California.. Mengitatag lang negosyu da at pisaupan deng pepaunlad. Ken lang
kombinasyun na ning Home Improvement ampon Landscaping Service. Makabilang la
ketang Amnesty nang Reagan a meguing batas ketang 1986. Atin nong Greencard
ngeni. Balak da pin ing dumalo king Pilipinas ban ding adua rang anak a lalaki,
akit de ing Macabebe, ing Bamban, ampon ing Capas.
The End
For the first chapter of the novel, go to
http://maxpages.com/library
Curator: Ernie C. Turla,
president, Akademya ning Kapampangan, Int'l.
|
|