Home
gloria
academy
international
 watas
languages
chapter2
chapter3
chapter4
chapter5
chapter6
chapter7
chapter8
chapter9
chapter10
chapter11
chapter12
chapter13
chapter14
chapter15
epilogue
anecdote
version
|
| KULE YANG DAYA ING BANUA, Chapter V |
 |
| by Renato B. Alzadon |
Chapter V
Katipa ra, selubungan nalang Maggie, at uling kakilala na la, agad neng pepakilala Y Ronaldo karela.
--Ron, Y Doctora Celia Layug Magtalon, asawa neng Dr. Magtalon.
--Ronaldo Alonzo, pu.
At mekigamatan ya king doctora.
--Ron, Y Rosalina Layug Chaves, ing asawa ning Kapitan.
-- Ronald
--Rosa
At telan neng matalik a gamat ing asawa ning kapitan. Kabang lalon no detang rosas nang pisni, ding akakit na, ila ding pisni nang Merlita. Nung emu pin sa manawang, ikintal nong alang kanglap ding labi nang mitatau king api ning pamangaibugan karetang malare-lare pisning deta...!
--Mekeni, Maggie kuma kang apangan. Papag miryendan me pamu ing bisita mu. Atin syopao, ensaymada...ika nang bala. Potang datang la, mangan tamung karagulan.
--Ron, nanung buri mu...? Pangua raka.
-- Ika nang bala.
Nanan napin naman sikasuan Ronaldo ing pamangan ngening kakabsi ne ing danupan nang pusu king akakit nang leguan na ning babaying kayarap na.
At mine ya Y Maggie king kusina.
--Pambihira neman mangi-pakilala Y Maggie, neh. Pati na lagyu mung dalaga peki-kiabe na.
--Siguru buri na namang ipakilala king pisan ke Y atsing Celia.
-- Halata pin ing mipisan kayu. Maki-pamihawig ing tabas ning kekong lupa.
--Mihawig kami pin bagya, Pero, itang pisan mi king Pilipinas, nung akit me, balamu kakambal ke mu naman.
Atin kasabikan a tinagkil king kapanamdaman nang Ronaldo. Buri neng abalu nung ninu ya. King pipi nang panalangin, aliwa ya sana Y Alma Moreno.
-- Nanu ya lagyu?
--Merlita Layug.
--Y Merlita!
--Balu me?
--Wa. Balu ke, nung ing amanuan mu ya Y Merlita Layug a tau Makabebe a manayi Balibago.
--Ya na pin kabud ing amanuan ku. Kapamu na, aliwa ika Y Aldo a sasabian nang minta Amerika?
--Aku pin ya. Ronald, ing yaus da kaku keni. Karas mu kasi keni Amerika, mialilan ya ing lagyung pang-baryu.
O nanu? Eke mo miwawangis?
--Wa pin. Inia king biglang lawe ku babo, balaku sa yang ikit ku.
--Sinyal ne siguru yan ning panaun. E wari, bayu datang ing uran, akit mu pamu ing lulam?
--Tutu. Dapot ing lupa mu ene man lupang malulam, at Y Merlita e malyaring maguing ya ing uran.
-- Nanung male mu king minuna ku mu. Misan a aldo, ing akit mung abe nang titipang atsing Celia, aliwa na aku, nune Y Merlita na.
Nung mipunta ya keni Amerika Y Merlita, malamang pin king puntalan ne ing pisan nang y Doctora Celia Layug. Makananu nemang miras keni? kang Ronaldo, emahulaga ita ngeni. Ing buri nang abalu ya ing kabilian nang Merlita.
--Nanu nang balita kang Mer? Komusta ne? Atyu ya pa Balibago?
--Ala nalu Balibago. Misara ne ing pipanayan na karin. Linipat la king Subdivision king Angeles. Ing makibanding babaying asawang Amerikanu, mika-sakit ya. Cancer ata ing sakit na. Y Mer yang kinua rang maningat karing adua rang anak a mangalati. Balita ku, munta la keni Amerika, abe re Y Mer, keni ne paulu ing babayi---nung eya pa mete.
--O' nu mong mete ne?
E mekapakibat Y Rosalina. O'nu mo pin mete ne, mipunta ya pa kaya keni? Nung eya mipunta keni, isundu napa kaya ing pamanese karetang aduang anak a mangalati? Aluguran no kaya detang aduang anak antimong sarili nang anak? Ing Amerikanu kaya e manabu lub kang Merlita, lalu na masanting ya serbisyu? Oren ding buri nang malinawan Ronaldo, dapot megambala ing pamakipagsalita na uling Y Maggie dinatang yang magdalang miryenda.
Inagkat nong maglulukan Maggie ketang sopa, tulid na ning luklukan na ning Kapitan. Aganaka nang Maggie king ene pa pepakilala kang Ronaldo ing Kapitan. Kabud abili na king lamesita ing pamangan pepakilala neng Maggie Y Ronaldo king Kapitan.
--Ron, Y Kapitan Chaves
--Mayap a bengi, Kapitan
--Mayap a bengi naman, Ron. Taga nukarin ka Pilipinas?
--Capas.
--Malapit ka pala Concepcion. Balu me Y Ninoy Aquino?
--Wa, balu ke. Kaluguran neng tatang ku. Maralas ya king kekami inyang kandidatu yang Bise nang Gobernador Lugay,
--Aliwa ne itsura, abe. Inyang magbise ya atme kataba. Payat ne ngeni. Saka, lupa yang talagang salunan.
--Makisakit neman, ata.
--Atin pin. Milagru namu abe nung miligtas ya. Lumapit ka keni king sulu, atin kung ipakit keka.
Linele ya Y Ronaldo ketang masala. Kabang atin yang kukunan king bulsa na ning Kapitan, inagkat na neman Rosalina Y Maggie a munta la saguli king kilual. Malamang yang pisabian da Y Ronaldo---agyang makananu, pati na Y Merlita.
--Lon me ing retratu na keni, O nanu, e mataba ken? Ken talagang lupa yang mabie. Oini naman, lon me ing retratu na keni. Lon mu ing pamikalilwa ra itsura, atme kayayatan, ale? Lupa yang bangke.
--Wapin, neh. Pangayayat na.
--Lon me ing urud na keni, balamu urud yang sundalus.
--Wapin, neh. Keni naman atmu ne kakaba buak. Ene ata mamalbas man.
--Saka keni maili ya, atmu ne kasaya.
--Wa, neh. Keni naman lupa yang makangisngis.
Kabang magsalita ya ing Kapitan tungkul kang Ninoy, atin kutang a manialupsupan king kanuan nang Ronaldo. Nanu ya tang klasing tau ing Kapitan a ini? Obat aliwa deng retratu na ning pamilya na ing sisikap na, at pamakit na. Obat yang pidala-dala na ing retratu nang Ninoy? Ing taung ini maka-kampi ya kaya kang Ninoy, o kalaban neng lihim Ninoy ?
Subali karing retratu nang Ninoy, atin pang aliwa. Apansinan nong Ronaldo.
Kapamu, Kapitan, O' reta, detang retratung deta. kaninu no man?
--Ah? Ela kang Ninoy deta. Keta lang panintunan ku. Retratu nong Kumander Nesty.
--Nesty? Ngeni kepa ata dimdam ita.
--King Pampanga yang alias na yan. King Tarlac, aliwa neman. Yang mekamate karing pamilya ku karin. Timbangan nala Malutung Gabun....
--Obat, timbangan nala?
--Aliwa ila ding tatambangan na, aku. Ibat king Kampu Olivas, minta kami pin kening Birthday nang Koronel Gumban, king Kampu Concepcion. Bandang gatpanapun muli na ke sana Kampu Olivas, oneng minaus ya Y Heneral Kristo ning Kampo Makabulus, at papunta ne ing Koronel karin. Ing Koronel naman inagkat naku, ena kuman makatanggui. Ing asawa ku miyaldo ne man eya mipaindatun, inya pepaulian keng kambe ding adua kung anak at yang migmaneju king saken ku ing kaluguran kung Y Tenyente Vargas. Ing inaus na palang Kristo, alias ne ning Heneral uling Cristopher ya lagyu, at saka Iglesia Neng Kristo, Surprise Birthday Party ne ning Koronel. Inya dakal a pulutan ampon inuman. Abe ko, mebigla ku, ustung abalu kung tidtaran dong balas ding pamilia ku ampon ding sundalus a abe ra king Malutung Gabun. Yang makaretratung yan, abe, ing makipakana. Patye mikit ke nyan, itabak mu keng batu abe, tadtaran keng mapinung mapinu keng balas ing Puta nang In...
Ene sindu ing panagkas na ning Kapitan. Balamu balu nang e makasane keng panagkas ing kasabi na. Dapot ing lupa na sindu ne ing salita. Ding lagitik ding kayang ipan, at ding mata nang mikalsik ilang mengibigkas king makapangablad a panagkas.
--Nukarin ne ngeni yang makaretratung yan?
--Ala ku pang balita nung nuya karin ngeni. Matalusad ya yan abe, balamu talunasan ya naman. Balu mo, inyang tipa yang sumuku kang Marcos, ati ku Mindanao, eke mikit. Iniang muli ku Pampanga, panintunan ke, mekatimplad neman, minta ya kanu Palawan. Inyang mipadala ku Palawan panintunan ke karin, minuli ne man Pampanga. Inyang magbalik ku Pampanga mitimplad ne naman, minta neman keni king Amerika. Abalugbugan ku atyu ya New York, dapot ala ne karin ngeni, mitimplad ne naman.
--Ayaliwa ku, Atin kayu naman palang alyas keng Kampu.
--Wa. Ing kang Koronel Gumban, ausan miyang Tamban, Y Tenyente Pablo ausan miyang Dyablo, aku naman ing lagyu ku Blady, ausan dakung Bloody Mary. Ing asawa ku ngeni, aus na Daddy. Mipapakaili naku mu ustung ausan nakung Daddy.
At mipakaili lang parehu. Epa naman masyadung matua ing Kapitan, siguru manga-apat ya pang pulung banua. Lupa yang matapang. Makabague la kaya ding kayang bigoti. Siksik ya katawan darala na mekad ning pane yang magejersisyu.
--Yapin pala Ron, atin kung "Surplass", eke pisasali ini abe, babie ke keka.
--Nanung "Surplass".
--Kuarenta'y Sinku. Misan mung kalbit, nung apuru me, magkuse-kuse ya keng gabun. Dala mu na pati karga na.
--Nanung karga?
--Balas. Gamitan mo deng ibie kung karga, keng praktis. Potang agisan mo deng karga, pabalu mumu, dinan daka pa.
--Malapit nakung muli. Nanan ke pa ing baril?
--Anggang ekapa pa minuli, abe, kailangan me ing baril.
--Makananu ing lisensya na?
--Eme kailangan ing lisensya. Uling nung atin kang lisensya, malagwa kang talukian. Kening ibie ku keka, eraka atalukian. Mete ne ing makibandi kanini. Mayap pa dala mu ne. Atyu king saken, tara kunan te.
Tinikdo ya ing Kapitan.
Tinikdo ya naman Y Ronaldo. Ena sasarian ing pamanikdo na. Mipatikdo ya mu uling ena aintindian nung bakit buri neng mikabaril ning Kapitan. Ngeni la pamu mikit, obat balamu balu nane ning Kapitan. Obat balu nang e sadyang tatalan baril, at kailangan yang magpraktis pamu. Pota galang, king ena kamalayan Ronaldo, malambat naneng kakilala ning Kapitan?
Kanian no man magbalik di Maggie at Rosalina. King pangatikdo na, lumapit ya kaya Y Maggie. Pepaganaka neng Maggie itang pamisabi da nandin.
--Alalu pa di Koya. Nanu kaya, Ron, sali tana pamung Lottery Ticket, at saka ta na mu magbalik.
--Misasabi ke pa ning Kapitan.
--Sige na naman. Magbalik ta naman. Aku man atin kung buring sabian keka.
Mipatiman ya ing Kapitan.
--Panusigan mu ne, abe. Alang salang mikit tapa naman pasibayu.
--Ena ke man maglambat, magbalik kaming agad.
Pekisabian neng Maggie ing Doctora.
--O' Atse, mako ke saguli. Magbalik na kami mu.
--Mimingat kayu, balamu ata, atin mananabung yelu.
--Y Ron na ing bala kanita, Atsi. Yang magmanehu. Sadya neman keng burak a matalusad ini.
--O'dale, ikayung bala. Magbalik kayu, neh.
--Ay! Wa, Y Atsi naman. Atin kami mung saliwan saguli.
At memun la karing miasawang Chaves.
--O' sige ne Rose, mako ke pamung, Ron.
--O' sige, Maggie, agad kong magbalik.
--O nanu, Kapitan, lakuan dako pamu.
--O' wa, abe. Nung sakali atin kang buring paras kanaku, detang miasawang Dizon a kasabi mu nandin, balu raku. Taga-Aberdeen la. Malapit la king Kampu--- Aberdeen Proving Ground. Maralas ke keta karela. Y Maggie balu ne ing nomeru da. Abe, eka bisu-bisu ne.
Dapat sana sinabi nang mingat ka keng pamagmanehu. Ing eka bisu-bisu e masanting daramdaman. E manayun keng balugbug kapampangan. Balamu wari atin yang babie pabala. Makanian man memun yang makatiman Y Ronaldo, at meko lang Maggie ban sali la pin Lottery Ticket king Joppa Town.
Atin ping patak-patak a yelu kabang magmaneju ya Y Ronaldo. Makanian man, ena man masyadung matalusad ing dalan. Miras lang alang sumbagal king Joppa Town. Ketang Liquor Store siping na ning pipanalben sine, tambing lang tinaglus. Makaba ing pila, at mekipag-pila no naman, antimo inyang makipagpila la king Kingsville Post Office, misan a aldo mamaldug lang sulat. Ing bie yata makanian ya, gugulung yang alang puknat. Nung nanung milyari kanita, malyari ne namang pasibayu.
---Next in line.
Linapit ya Y Ronaldo. Sinali yang halagang atlung pulung dolyar a Lottery Tickets. Kaibat, binie nongan kang Maggie.Tinggap na noman Maggie at binili no king bag a bibitbitan na. Kalual da king Liquor Store, yang asangap da ing banglu ning mipipiritung manuk a manibatan king Gino's Fried Chiken. Lumapit ya kaya Y Maggie at talan ya karing takde na. Asangap na naman Ronaldo ing pabanglung manibatan naman kang Maggie. Mipatiman yang malati Y Ronaldo, uling aisip na nung makanian ya kaya ing gagamitan nang pabanglung Alma Moreno.
--Danupan naku. Eku pa meugtu.
--Obat eka mengan karin?
--Y Rosalina, dakal ya istoria, eku mekapangan.
--Magbalik tana, kase.
--Ali, munta kata king Gino's. Magmiryeda kata mu. Atin lang maniaman a Apple Pie.
--Maniaman mu naman ing kalutu karin, ale?
--Wa. Oneng dakal a tau karin, keni makapipagistoria kata.
--Agyang karin, makapipag-istoria ta naman.
--Sige nanaman. Panusigan mu na kuman sana.
--O'sige napen.
At minta lapin king Gino's. Mig-order lang "Apple Pie", at migluklukan la lele awang. Kabang pilalasan de ing "Apple Pie", at pagmasdan dang mananabung pakalalele itang maputing bague manibatan king banua, memuklat yang salita Y Maggie.
--Atin kung sabian keka, Ron.
--Nanu'yta?
--Tungkul keng bie ku. Kasi, asabi ku ata keka ing eku pa bitasang mekiasawa. Dapot.... pabulan pamu ing milabas.... atin kung kayabe king apartment ku king New York.... pero, ala ne ngeni. Likuan na naku kabud...eya memun man...at ene siguru magbalik.
--Yapin itang amanuan mung likuan mu king Pilipinas?
--Yapin. Belikan ke at dela ke keti.
--Nanung lagyu na?
--Nestor
--Nukarin ne ngeni?
--Alang makibalu. Mig-report naku kareng Pulis. Binie ke ing deskripsyon na karela. Maki-kapandakan yang siksik. Makaba ya buak a pane nang sasanggulan. Atin yang tatung ubungan king brasu.....
--Pepakit me karing Pulis ing retratu na.
--Wa. kinangua lang kopya ra.
--Malyari keng akit ing retratu na?
--Wa. Bat mo ali, saguli mu kunan ke keng bag ku.
At kabang kukunan neng Maggie ing retratu nang Nestor king bag na sinubu neng Ronaldo ing kakutsaran a "Apple Pie" at saka ya minalduk king peparimlang Pepsi. Balamu mo kailangan na ing sikanan at tetagan ban arapan ne ing lalaking ini---bistaman ngeni larawan ne pa mu.
--Oini ing retratu nang Nestor.
Inabut neng Ronaldo ing retratu saka ne pekalawan. Kiskus ne ing retratu king baru na, kaibat linawe na ne naman. Agyang nanan neng lawan, ing Nestor kening pepakit nang retratung Maggie, at ing Kumander Nesty a pepakit na retratu ning Kapitan Chaves, metung lamu. Y Kumander Nesty yapin Y Nestor!
Aintindian na nang Ronaldo ngeni, nung baket penabilinan ne ning Kapitan king eya sa bisu-bisu.
To go to Chapter VI, click:
http://maxpages.com/library/chapter6
To go to the previous chapter, click:
http://maxpages.com/library/chapter4
Curator: Ernie C. Turla, president, Akademyang Kapampangan, Int'l.
|
|