Home
gloria
academy
international
 watas
languages
chapter2
chapter3
chapter4
chapter5
chapter6
chapter7
chapter8
chapter9
chapter10
chapter11
chapter12
chapter13
chapter14
chapter15
epilogue
anecdote
version
|
| KULE YANG DAYA ING BANUA, Chapter IV |
 |
| by Renato B. Alzadon |
Chapter IV
Y Magie naman aliwa ya matulid. Ninanuta nung mipatayan la--- mika-anak ya sa!
--Ing pabulan, Ima, malambat ne. Kasalanan na. Mebating yang dili na.
--Ika kasi,masyadu kang bungangera! Emo balung pakiutusan deng tau. Nung masanting mo ing tratu mu kang Nestor, batingan naka wari?
--O' kenu ku mo migmana? Nuku apulut ing ugali kung ini, nung e keka? Nung masanting mo ing tratu mu kang tatang ku, batingan na ka wari?
--Aliwa ing pisasabian ing tatang mu. Ing pisasabian Y Ronaldo at Y Nestor, nung nanu pa ing kekang pikate-kate.
-- Pikate-kate? Ing pisasabian ima, inia makanian ku, uling meragul kung mangulila king lugud ning metung a ibpa. Emu kasi aintindian ing kaplas na ning daragul a alang tatang; ing panuksuan dang alang tatang. Kabang tuturu ka king baryu, nukarin ya Y tatang ku? Atyu Menila. Nung eku ne mu puntalan karin, eke mikit.
Balbal ne ing bosis nang Maggie.
--Y tatang mu yang makiburi kanita, muna mataloti ya, kadua babaeru ya.
--Ali ya mataloti. Ika ing majilig keng ambulang toyu. Kababayi mung tau, maki-kiabe kareng Hukbalahap. Y tatang ku ena buri ing makanian.
--Inia ena buri ing makanian uling mahilig ya kareng babayi. Ing kimutan ena pamatundunan ing pamagbabayi.
--Y tatang ku palikeru ya, eya babayeru. Biasa yang miblas at matikdi yang lalaki. Aliwa ya ing manintun babayi na. Babayi la ding lalapit kaya. Metung naka karela. Nune eme mo pinikut Y Tatang ku, ayasawa me wari? Ginamit mong mematakut deng kayabe mu king Kimutan, inya ayasawa me.
E mipabulad ing matua. Sindu neng Maggie ing sasabian na.
-- Makanano malambing ya at biasa yang makiutus. Ena mo kalupa mu. Alang mamale keng lub mu nune namu pamag-alsa, pamakilaban, at pamibagsak kenu man a atyu king upaya. Makanian nakang betingan tatang ku uling eme patugutan pakilabanan; uling buri meng ibagsak ing upaya ning pangatatang; uling pamagalsa ing king pusu mu at pamisisp. Ngening pakiapusan daka dapat, sasalangsangan muku. Uling ing dapat mu mismu, kasaman mu!
Nanu tang pakiapusan nang dapat a sasalangsangan na ning matua? Pamag-alsa kaya? Nanuman ita ene buring damdaman ning matua. Nung metung yang lihim, ene buring mihayag.
--Ustu na! Ala nakung buring damdaman pa. Isara mune yang bunganga mu, Margarette
--Eyu ku ausan Margarette. Maggie! Maggie! Maggie!Ing lagyu ku Maggie! E Margarette.
Maka-alsa ne ing bosis nang Maggie. Balamu mesagkil ya ing maselan nang dake ning kayang kapanamdaman. Obat kaya ene buri ing lagyung Margarette? Sindu ne ing pamagsalita king magaspang a terminu.
--Susumpa ke yang lagyung Margarette a pemalagyu mu kanaku. Eke buri! Eke buri! Uling yang malgarit, buri nang sabian taung malandi.
Kabud mekibat ya ing matua, maki abe nang sunu. Masias ne mu naman a terminu.
--O nanu pamo? Maki-kalandian nakaman talaga. Pilan no deng alalaki mu. Katlu ne ata Y Nestor?
At Y Ronaldo, gawan meng pangapat?
--Eku maki-pag-landi! Bisa kung mika-anak!
--Mika-anak? Ing Apung Guinu yang maki-balu nung ninung buri nang mika-anak. Oneng ika, ing kaburian mu yang buri mung mipamintuan. Inya oyan, sera naka palanakan ning Dios.
--Nung sera neman ning Dios, ibusni na neman ning syensya Nung eku milamnan kareng lalaki, ing syensya dinan nakung anak.
--Agyang ing syensya magmintis ya. Nanung akarapat mu nung ing syensya man ena ka adinan anak?
--Nung ena ku mika-anak, magpakamate naku! Magpakamate naku!
--Na naman. Magpakamate na ka naman.
--Laslasan ke ing pulsu ku. Pabustan kung pakakalale magus ing daya ku kabang pilalasan ke ing linamnam ning kamatayan.
--Maragul a kasalanan yan! Ing Apung Guinu yang maki-upayang kuma king bie na ning tau.
--O' ninu pamong kinangua keng bie ku nung e Ya. Balu na nang mate ku nung eku mika-anak. Inia nung eku mika-anak, at migpakamate ku, ya na mismu ing mekamate.
--Guinu ko! O'bat makanian ka isip? Akuman mako naku keni. Bukas mu rin padakit ku kang Koya mu. Magdatun naku keta karela. Ena ku mibata keni. Mate ku keng kunsumisyun.
--Ikayung bala. Pipilitan dako waring tuknang keni?
Ene mibata pa ing matua at likuan ne Y Maggie. Linub ya king kuatu na. Sera ne ing pasbul ning kuartu na. Migluklukan ne man Y Maggie king peka-sala. Bisni ne ing telebisyon. Linto la ding larawan at meramdam la ding siwala. Dapot, Y Maggie eneman manalbe. Agyang makalawe ya, ing diwa na ala neman king lalawan na. Ing alben na aliwa ing akakit na. King kaisipan na yang akakit na Y Tatang na. Metung a matikding lalaki, malambut mangamanu, malambis, maganaka, larawan ne ning metung a kapampangan. Mupin, king kekaba ring banuang delanan na na, ala ya pang ikit a lalaking malyaring magape king tikdi nang tatang na nune napun pamu, king metung a pipamaldugan sulat, king malati nang balen ning Kingsville. At mighilig ya Y Maggie ketang sopa. Karin ya bisang matudtud, at karin ne buring paninapan Y Ronaldo.
Sabadung abak, king Kingsville, eksaktung alas otso, kiniriring ne ing teleponu.
--Hello, Kingsville Greenery.
--Ron, Y Maggie ini.
--Maranun ka atang mekayaus.
--Gigisingan daka mu, sabi mu kase alas otsu pa, titipa naka.
--O' wa salamat. Mag-obra kami kasi keni, agyang Sabadu.
--O' sige ne. Maus nakung pasibayu.
--O sige, salamat.
Dominggung abak, king Kingsville, eksaktung alas otsu, kiniriring ya ing teleponu.
--Hello, Kingsville Greenery
--Ron, Y Maggie, ini.
--Ala keng obra ngeni, Domingo
--Minaus kumu, pota simba ka, Domingo pin ngeni.
--Salamat.
--O'sige, maus nakung pasibayu.
Lunis abak, king Kingsville, eksaktung alas otsu, kiniriring ya ing teleponu.
--Hello, Kingsville Greenery.
--Ron, Y Maggie, ini. Gigisingan daka mu, uling sabi mu alas otsu titpa naka.
Martes, Mierkules, Hwebes, Byernes abak, eksaktung alas otsu, kikiriring ya ing teleponu. Indat pakibatan neng Ronaldo, Y Maggie ing king kangatbang kawad. Karas na ning Sabadung abak, eksaktung alas otsu, kabud kiniriring ya ing teleponu, balu na neng Ronaldo nung ninu ing minaus. Ing balugbug na makasane ne king anti kaniti. Kabud dimput ne ing teleponu, yang damdaman na itang siwalang malambing, maganaka, at balamu wari balsamung panaplak king pusung mangulila king makawale kasuyu. Ena balung Ronaldo king Y Maggie sasaryan nang gagawan iti. Antimong Nurses, megaral yang Psikologuia. Gagamitan ne kang Ronaldo ing tehorya nang Pavlov, a ing batingting nung mipatukyanan yang pamangan, damdaman ne pamu ning asu yang batingting mangayat ne wawa. Ing teleponu yang gagawan nang batingting, at itang malambing a siwala yang gagawan nang pamangan para king pusu nang danupan king lugud at alala ning dalagang likuan na.
--Hello, Kingsville Greenery.
--Ron, Y Maggie, ini.
--O' wa, balu ku na. Alas otsu na. Paganaka mu mung oras nang panipa.
Sinagakgak ya Y Maggie. Antimurin Y Ronaldo.
--Aliwa yan. Itang potang gatpanapun. Alas tres ati ku ken.
--O' wa. Alas tres makasadya naku.
--Ya nang gamitan ta ing kakung saken.
--Makananu nung kailangan kung muli?
--O' kase gamitan meng muli ing saken, biasa nakaman magmanehu, ale?
--Wa. Biasa ku.
--Makanian pala, ika nang magmanehu. Kakuldas ku ken ibie ke keka ing susi.
--Ikang bala.
--O' sigi, angga na potang gatpanapun.
--O' sigi.
Kabang bababa neng Ronaldo ing teleponu, sinulud king kaisipan na ing kayupayan naning teleponung ini. Indat kiriring ya, obligadu neng pakibatan. Dapot ing pagkalungkutan na, a nung baket king kayupaya na, ene abut dasan Y Merlita. Mekatapilan ukdu na neng pakirasan, dapot ing pakibat a akakua na metung mu, king ing liniang ausan na ene konektadu at ala ne keng serbisyu. Ing buri nang sabian nita, ala ne king pipag-obran na Balibago Y Merlita. Nukarin ne kaya, at nukarin ne ausan baneng akasabi?
Pepauna nang Ronaldo karing talapag-obra king alas tres ning gatpanapun misara ne ing Greenery. At makanian pin ing guewa na. Eksaktong alas tres ati ne Y Maggie. Mayap na mu makasadya ne Y Ronaldo, uling nung ali, makaramdam yang salita. Mipatiman ya Y Ronaldo kabud ikit ne Y Maggie.
Mipatiman ya uling ikit na ing aus na ning buak na at ing pamimalan na. Dinalan king lub nang Ronaldo king pepa-ayus ya siguru, o guewa na ing anggang agyu na baneng akawangis Alma Moreno. Minawig ne man bagya. Nung Y Merlita sana ing mag-ayus makanian, balang manakit pilmi nang sabian king ya pin Y Alma Moreno. Linual ya king kotsi Y Maggie, binie ne kang Ronaldo ing susi ning kotsi. Penandit mu ati no king dalan.
--Oreni pala dening sukli mu at resibu.
--Sinabi ku nang eka mangabala.
--Ali. Ing sinabi mu ken nang mikit katang pasibayu.
--Wa pin pala, neh.Pero, emuno babalik kaku. Ing masanting kaya gamitan talang panialing lottery ticket. Lima yang pulung milyun ing paragala. Bukas ya ing bola. Nanung male mu tumud kata.
-- Alimbawa tinud kata, nanung gawan ta karing pera?
--Karas keng pamanggastus paubaya mu na keng babay. Balita ku malagu ya kanu ing Gresya, ing Italia, at ing India. Buri kemu naman akit ing Israel, Ing Ehipto, at ing Tsina.
-- Mahilig ka pala keng pamaglakbe.
--Agyang makananu, nung atin ku rin pera, at nung atin ku rin kayabe.
E mipabulad Y Ronaldo. Aisip ne Y Merlita. Nukarin ne kaya miglakbe? Atin ya kayang kayabe? Karing bansang mangalagu keting mabilug a yatu, ing Amerika e mitauli. Makananu kaya nung king matalimhaga nang adle ning kapalaran miglakbe yang makasake king bagyus na ning Agila Y Merlita, at king ena tinap-tinapan a saguli, mikit la kening pamilaguma ra dening Pilipinu keti king aldo nang beitan Dr. Magtalon. Kinabag ya salu Y Ronaldo king aisip nang anti kanita.
--Kasanting na ning lugal yu kene, dakal ka adadalanan a batis.
--Wa. Kareng batis a ren karin ku mamaduas neng mangainipan ku.
--Ing tete yan, balamu antigu ya.
--Antigu yapin, agyang ing bale lele na antigu ya naman.
--Malyari katang tuknang saguli? Megretratu kata mu.
--O ' wa.
Perada neng Ronaldo ing saken, at mipagretratu la sinaguli. Kaibat tinaglus nala king bale nang Dr. Magtalon.
Kaparada na ning saken ketang bebe dalan, tulid ning bale nang Dr. Magtalon, apansin nong Ronaldo ding aduang lalaking makasandal king metung a saken magpa-asuk lang sigarilyu. Makuyad la urud at pareju ing makapal a imalan dang susulud. Lupa lang Sundalus Pilipino. Kabuklat nang Ronaldo king pasbul ning kotsi, aulinigan nalang misasabi. Ilukanu la salita. Keng pamag-ilukanu ra, pisasabian de ing asawa ning Kapitan. Mas malagu ya kanung e palak ketang minuna nang asawa.
Ing sinagana karela ya ing pangane nang anak Dr. Magtalon a ausan dang Princess, kayabe ne ing kakaluguran nang anak nang Dr. Morales, a ausan da naman Diana. Kinaul yang agad Y Diana kang Maggie a Dara na. At kaibat Y Princess naman. Pepakilala ne karela Y Ronaldo. Inyang ikutang nang Maggie kang Princess nung nuya karin Y Ima na, sabi nang Princess king atyu ya babo, papakit no ding kuartu king asawa na ning Kapitan.
Kalub da king bale atin nang mapilan a taung disan da. Y Dr. Magtalon at Y Dr. Morales alalu pa, atilu pa mekad king opisina ra. Pepakilala neng Maggie Y Ronaldo karing disan. Akilala nong Ronaldo ding miasawang Garcia, ding miasawang Dizon, at ding miasawang Gomez. Atin pang aliwang enana atatandanan lagyu. Menasa ken lang marangle na ning medikal. Ding miasawang Dizon, a parehung Nurses, pekisabian de kabud abalu rang kapampangan ya. Tau la kanu Nueva Ecija, dapot mapinu lang mangapampangan.
Kabang kasabi no ding miyasawang Dizon, apansinan ne itang makalukluk manalbe dili-dili king makapalague keng telebisyon. Atin balita king Pilipinas makapatungkul kang Ninoy Aquino. Ing manalbe yapin ing Kapitan. Aline pa akakilala ing Kapitan. E pa mikapamikatagun uli ping magana lang makipagsalita kaya ding miasawang Dizon.
Mipatuknang ing madiwa nang pamakipagsalitang Ronaldo karing Dizon, uling atin yang dimdam misasabing titipa king eran manibat king babo.
--Kasanting na ning bale mu, Atsi. Milyun ya alaga ini king Pilipinas.
--Ika man. Nung e na ko muli, keni nako manuknangan, mikabale kayu naman makanian.
--Y Atsi ku naman. Balu mu naman ing bie sundalus. Nung nunaka padala ning gobyernu karin ka.
--Ing asawa mu yang sundalus. Ika, magdatun naka keni.
Ketang ena sasarian mipatalanga ya Y Ronaldo. Ding aduang babaying tititpa ero pa pepakilala man kaya. Dapot balu nane karing adua nung ninu ing asawa nang Dr. Magtalon, at balu ne mu naman nung ninu ing asawa na ning kapitan. Ing asawa nang Dr. Magtalon ya itang makasalamin, lupa yang biasang tau, at pamilugan ya katawan. Dapot itang asawa na ning Kapitan, itang pisasabian dang malagu detang aduang sundalus king lele dalan, ena kailangan ing gumamit pang dakal a amanu ban ipinta ya ing keyang anyu. Sayang nala mu ding dakal a salita uling ing metung a telatag sapat ne. Ing asawa ning Kapitan wawangis ya kang Alma Moreno!
To go to Chapter V, click:
http://maxpages.com/library/chapter5
To go to the previous chapter, click:
http://maxpages.com/library/chapter3
Curator: Ernie C. Turla, president, Akademyang Kapampangan Int'l. |
|