Home
gloria
academy
international
 watas
languages
chapter2
chapter3
chapter4
chapter5
chapter6
chapter7
chapter8
chapter9
chapter10
chapter11
chapter12
chapter13
chapter14
chapter15
epilogue
anecdote
version
|
| Kapampangan Anecdotes, page 1 |
 |
| compiled by ERNIE C. TURLA, president, Akademya ning Kapampangan Int'l. |
Enjoy these two anecdotes written in Kapampangan, one of the 8 major languages in the Philippines. Kapampangan is the language of the people in Pampanga where the current President, Gloria Macapagal Arroyo hails.
1. Makasulat a Utus - Renato B. Alzadon
2. Banglu Ning Amanu - Rolando de Jesus
3. Ing Metung Karing Makarine Kung Aparalanan King Bie
E MAKASULAT A UTUS
Prosa neng Renato B. Alzadon
Lalam nang lilung ning Alasas, linukluk ku king pakabang bankung dutung. Mangalambut ku king pagal. Babad ya king pawas ing kakung katawan. Kasi, nandin pamu, king arapan nang Paring Iru, pepakit ku king eku kusintirul a pengari. Pemarug ke king lande kwayan ing anak ku. Tengalan da ding adua nang matang Pari kung Iru. king atin kung prinsipyung tau, at king kapilan man, eku malyaring pamatundunan ing dapat a kapanakawanan.
Tinulid ya nandin king awang Y Paring Iru. Susumbung ne ing anak kung Y Atoy. Agpang kang Paring Iru, Y Atoy kanu ya ing manako karing pusu ding mais na. Ikit ne kanung dinalan king maisan mamuntuk yang makalingotsi. Sebatan ne at pabili ne ing pupuntukan na bana sanang siyasatan nung nanu ing makalaman. Dapot Y Atoy e memintu. Inya kanung ene buring palabasan, telanan ne kanu pulu ing makaluban nang lait. Makanian neng dininan dalan.
" Balamu ata", nganang tinuglung Paring Iru, " ing anak kukulang yang bagya pangaturu".
King dimdam ku, balamu melapiris ku naman aduang balugbug. Balus kung tinipa king sulip! King wanan kung gamat ya ing lande ning sukung kwayan a panulip ku sana kening maluluma nang lande ning kusina. Tinaglus ku king pakabang bangkung dutung lalam ning Alasas. kagulutan ku makatuki ya y Paring Iru.
Eke paman milukluk, ikit ku ne ing anak kung minuling mamuntuk makalinggotsi. Beba ne ing pupuntukan na lele na ning kuadra ra ding kabayu.
Mebigla ya ing anak ku kabud dimdam ne ing mayupayang bosis ning ibpa ausan ne ing kabilugan nang lagyu:
" Fortunato Delmacio, menakene!"
Linapit yang mikakunu ing anak ku. Balu nang nung inaus ke king kabilugan nang lagyu atin matimbang a kasangkanan. Nung lati-lati mung bague, ing palayo nang Atoy sapat ne.
" Nanu pu'y ta"?
"Metung a kutang, metung a pakibat: Penako mo ding pusu nang mais ning pari kung Iro"?
"Ali, ko pu".
"Sakab ka king bangku".
Sinakab ya king pakabang bangku ing anak ku.
"Misan pa, penako mo ding pusu nang mais ning pari kung Iro"?
"Ali ko pu"
Linagutuk ya king buldit na ning anak ku ing lande kwayan. Dimdam ku ing mainang saingsisng. Dapot eku sikasu at sindu ku pamurin ing pamamarug: Metung! Adua! Atlu! Apat! Lima......
"Penako mo ding pusu nang mais ning pari kung Iro?"
"Ali ko pu".
" Oini ing pakatandanan mu, Fortunato, alang mapanako king lahi Ku! Alang mapanako king lahi ku!"
Linagutuk na naman ing lande kwayan, masikan, dakal, at king sikan ning tauling barug mepakli ya king libutad ing lande kwayan.
Ginulisak ya ing asawa ku.
"Asawa ko, nanung gagawan mu king anak mu? Paten me waring barug ing anak mu bamu mung ipakit king kumpari mu king ala kang lahing mapanako? Yang ala mung atdung kumpari yang malaram! Aliwa ing anak ku ing maglaram. Balu ke ing anak ku. Ing anak ku eya malaram!. Bata mung abalu nung ninung malaram, ot eye ibulus ing laman na ning linggotsi, lon ku mo nung manakit kayu agyang metung mu mang pusung mais!"
Mipakamakama na ku mu. Tutu pin atang deng indu mipagkalaman lang katutubung beluan ban asanak da ing bague makapampan karing mata. Kalupa na ning malilyaring iti, makananu nang balu ning indu king ing anak na eya menagtal agyang kapusu mung mais? Para mo kanaku, nung eke ibulus ing laman na ning linggotsi at akit da ding mismung mata king dikut mu ing atyu karin, kanita ku pa maniwala. Dapot ing indu aliwa ya. Balu nang alang dit man salupsupan king ing anak na ena depatan ing kapanakawan. At king mipnung tepangan ing kumpari kung Iru ya pa ing inaus nang alang atdu at malaram.
Tiki neng menik bale ning kakung asawa ing mebarug kung anak ban siyasatan ne ing mengalbag nang laman. Inagkat ku ne man Y paring Iru para lon mi ing laman na ning makatali pang linggotsi. King arapan nang Paring Iru kelagan ke ing buknul nang tali, at pepalual ku ing dikut. Kapitna ning makalaman, dikut a saguiwang barit; mangabaldugan king mekumpe ini king makabanang lugal antimo ing palapaliguian nang Apu Senyung O kaya king libis ning Tabun. Dapot kapitna ning makalaman ing makalto ya ing pungul-pungul a dikut-garama a makisamut dikut a kamamalit; mangabaldugan e melaput ini king maisan, malyari pin king maisan nang Paring Iru. Telan ke mingatbang susu ing linggotsi. Bilus ku ngan ing anggang makalaman. Lidlad ku ing garama at ing kamamalit. Manintun kung pusung mais. Kilkalan kung pepasibayu, dapot... agya sanang metung mumang pusung mais ala kung ikit; agya sanang bulung mung mais ala kung ikit. Mikamas kung bigla! Iniang balikdan ke Y Paring Iru ati ne king marayu. Mayap na mu memirapal neng meko uling king penandit aita, king bigla kung pamikamas, alang salang magmulmul yang daya ing malaram nang balungus.
Oini pin makalukluk ku lalam ning Alasas. Pibule-bulayan ku ing milyari. Balu kung migkamali ku. Balu kung mikasala ku king anak ku. Balu ku king pemarug ke king bague ena naman depatan. Kaibug keng panikan king bale ing anak ku ban kaulan keng matalik at maniawad kung patawad king depatan kung pamagkamali; dapot eku malyaring gawan ita. King milikas-likas a panaun utus yang e makasulat king ing tatang eya dapat maniawad patawad king kayang anak. Ing tatang maski nanung daptan na makaustu ya. Ing tatang atin yang upayang mamarug king kayang anak agyang ala ya pang kasalanan. Ing tatang eya malyaring magkamali. Inya bisa ku mang manik ban maniawad tawad king anak ku eku agawa uling babawal na ning utus a e makasulat.
Dapot ing anak ku mismu yang tinipa.
Lepitan naku king pangalukluk ku king lalam na ning Alasas. King gamat na sartin yang mipnung danum ing kaku na yaluk. Inabut ke ing sartin. Kabang ukukan ku ing dinaig a inuman siniklaud ya arapan ku ing anak ku at kinaul ya karing kakung tud.
"Tatang", ngana, " emu ku sana pimumuan, era ka buring mipakarine kang Pari mu, oneng....
tatang, eke mu agyung aminan ing bague eku depatan. Tatang, ala tamung lahing mapanako, kapilan man eke siran ing lahi tamu, tatang, era ka pabustan masira lagyu tatang.....".
At karing tud ku sibsub ne ing lupa na ning anak ku.
King penandit aita penandaman ku king anti ku mong misasagsagan a katawan. Balamu wari, ing kaili at wanan kung gamat igutan dalang miagnan. Malalapak ku kapanamdaman. Bandang kaili buri kuneng kaulan matalik ing anak ku ban maniawad kung patawad king depatan kung kasalanan. Bandang wanan naman tututul ya ing ketasan kung lub at eke buring isuku ing kautusan a e makasulat. Karing tud ku makasiklod yang makakaul matalik ing anak ku. Makananu ke kayang kaulan? Maglabi neng aduang banua ata. Nandin babarugan ke eke dimdam man kiniak. Dapot ngeni daramdaman ku ing mangalating siguk at mababasa ne ing tud ku karing mamagus a lua na. Makananu ku kayang sabian king kaluguran ke ing anak ku at eku nasa ing kapanyupilan. Makananu ke kayang labagan ing utus a e makasulat!
Bandang tauli a isip kia murin nung makananu keng sabian.
" Sige, puntalan me Y ima mu Sabian mu kaya king migkamali ku at patawaran na ku sana. Sabian mu king ena mipasibayuan. Sabian mu king itang nandin, yana ing katataulian a barug".
Memintu ya ing anak ku.
BANGLU NING AMANU
Nang Tiakbong (Rolando de Jesus)
Magatlung pulung banwa na kanyan ing milabas. Mangapakaili ku at mangapatiman neng agaganaka ku. Misan a Sabadung abak, ing gaindu pasibayu memita ya. Bisa neng magalmusal nabengi pa. O Tata ra, maluat pa ing oras panenayan ko, single nasi, pritung ebun, pritung tuyo?
Ketang kagulutan mi, atin portable gas range karin, ausan dang open patio, karin kami mamiritu. Karin la milulutu reng asan danum, lalu na daing at tuyu. Masingalngal la bau, oneng kekatamu asnong banglu. Nung kilub bale la ilutu, pati imalan mamau uling makakulub, ing bau magdatila, luluat angga man paruminggu.
Pagulunggulung kung linual, balamu atin kung ikit a ayup buri kung tiradolan. Miglalawe ku kailit wanan, siping bale ku silipsilipan. Ay salamat pu Dios ko!, maranun pa ngako.
Kingwa kune kanyan, taba, kawali, at ing ilutu ku. Miglalawe mu rin, kadwang kabalik ku. Mipalawe ku king siping kung bale, dimdam ke kasi, atin abe dayas, susuyuk asbuk, anti ya wari mapaling sabo manilup. Nanu kaya ing gagawan ning siping? Agad kung tinikad, ustu ke'ya mung ikit blonde nang buak. Mengalaksing la reng bakal, makaarap ya banda kanaku, magbarbel ya pala ining amerikanu.
Migadwa ku lub, lutu ku pa kaya ining payalmusal? Ini nang kakagli, daranum ne wawa at bisa neng bisa. Ing akumbinsi ke, itang kayabakan kanita ne'ya magalmusal, ita maragul nang bage. Aisip kung bigla, mas masakit yata, nung ining kakagli maunsiami ya kening kayang bisa. Daig ke pa siguru ing mebalabat, keng matapang a texas, o kaya makasalikut naka't makasilip namu, mamata ka pa. Naman, naman! Deni palang kakagli, makanyan la katindi!
Sinindian ke'ng kalang, siniang ke'ng kawali, tigtug ku na ing taba maski marimla ya. Kinaba ke'ng batal saka ku binatso. Makaarap ya pa kaku ining amerikanu. Anyang mapali na ing tabang kebit ku, bagyabagya ku lang siniang dening tuyu. Agad menyalitsit...aru asnong banglu! Linawe keng pasibayu ining amerikanu, pota abau na kanakung lulutu. Keng pamagbarbel na, ke'ya mu rin sindu. Keng pamamatso ku, tundun niya'ng ikit ku.
Meralas la saldak deng bakal bubuat na. Sige sipsip keni, dayas keta. Mepatad na yata, ke'yang pangisnawa. Mapaling kawali, manyaman a tuyu, agad mengaskad la. E pa man mirasnan itang ulitulitan na, ing TAKSIAPUNG 'KANU AGAD, MEBATING YA!
Ing Metung Karing Makarine Kung Aparalanan King Bie
Neng Renato B. Alzadon
Kaibat na ning e kumulang king atlung banuang pamagsane keng Taekwondo, dinatang ya rin ing metung karing peka-majulagang aldo king bie ku---kandidatu ku para akua ke ing kanakung 1st degree blackbelt. Ninuman ing mika-atin nang blackbelt, kabaluan da, king bayu ka miras king anti kaniting antas, e biru-biru ing tinulung pawas a maralikat. Inya, ban mipasulit ing pagal, dapat mu king maretratu kung ustu, ampon atyu keng Video Tape ing kanakung Blackbelt test.
Bayu dinatang ing Blackbelt Test, migsane ke pa mung ustu king amanuan dang Danbo Class. Kening klasing ini, talagang malutu kang ustu pusad. Alang patnang pamagsane keng miyaliwa klasing sipa, sagka, at tumbuk. Inya pota pin naman datang na ing Blackbelt test, e na ka mimisip, gagawan mu na mu.
Metung pa, bayu dinatang ing Blackbelt Test, mika atin kaming Breaking Test a amauan da. Ini naman, yapin itang tabakan me keng gamat mu yang Cynder Block at mabangal ya. Sibukan kula ding Cynder Block mekataduang ukdu. E ku man migkasakit. Meragul ku kompyansa keng sarili ku, uling balu ku, king agyu keng bangalan ing cyder Block king metung nang tabak ning kakung gamat.
Miras ing aldo na ning Blackbelt Test. Meyaus ya ing lagyu ku. Balamu pemialungan ku la mu detang pemakli kung dutung. Angga king penandit a kayarap ku ne ing Cynder Block.
Maka-arap la kaku ding Video Camera. Balang metung karing apat nang suluk ning Dojang makapokus kanaku. Kinumbira kula pin dening kaluguran kung atin Video Camera ban kanita mike keng tape nung makananu keng binangal ing metung a cynder block king misan a tabak ning kakung gamat.
Leko ke ing makatakap a twalya bareng akit ding tau ing Cyder Block. Metung pa, buri kung lunto king Video Camera nung makananu yang maspak ing Cynder Block at saka la pa sana manalamsik ding mangalating batu potang dugpa ya karin ing kanakung gamat. Balu ku naman ing makanian ing malyari, uling ketang Breaking Test, asubukan ku na, e mu misan, nune mekatadua pang ukdu.
At pigalo-galo ke pin ing gamitan kung wanan kung gamat. Ding tau tahimik la ngan. Binie ke ing matimid a konsetrasyun. Tinas ke ing kanakung gamat. Mengisnawa kung malalam. At king mipnung sikanan digpa ya ing mabayat kung gamat king Cynder Bloack kagnan na ning masikan a gulisak:
--Kiyaaaaaaap!!!!!!
Dimdam ku king balamu mesilab ya naman ing gamat ku king pali.Ginalgal ya king sakit. Mayap namu rugu e mepile. Inyang lon ke ing Cyder Block...., o'bat e ya mebangal. Karine ku rugo karing manalbe, lalu na karing kaluguran kung dinatang maka Video Camera uling bala ra talagang agyu keng bangalan ing Cynder Block king misan a tabak ning kakung gamat. Nung nanu man ing atyu king Video Camera da, atyu na karela nung buri deng alben, pero aku, e ku ne buri mang akit.
|
|