Bayu ing sabla, aduan cu ing quecong capanupayan
queng canacung pamangapampangan, uling bait cu America.
Pepamilinan nacung Daddy cu careng miyayaliwang bague a
maliari cung gawan bilang "homepage", at oini ing pinili co,
ba no mang mabiasa reng calupa cung anac a Kapampangan
a mibait at meragul America. Tuncul ya careng animal.
Ngeni, pagumpisan cu ne ing lisyun careng animal:
Muna, reng pang matunud a sesesen a animal.

Ini, asu ya. Ing canung asu ya ing pecamatalic
nang caluguran ning tau careng angang animal.
Ya ing guguardia queng bale na; ya ing talasaup
na ustung queng "hunting". Qng America, pacanan
dong ustu reng asu, e mu butul o saguang anti
queta quecatamu. Mengan nacang aso? Bawal ing
macamate asu!

Ini, pihung balu me nung nanu ya. Siguru atin cang
pusa que quecayu, ne. Ing pusa, ustung
ausan me macananu? "Ngiaung!" Buri na ning pusa
apis-apisan!
Ing cabayu 
masilbi ya
queng tau.
Buri reng sasaquen, at mabilis ya. Lacuas na
iniang minunang panaun, ing cabayu yang pamatacad
da reng tau queng pamagbiahi. Ngeni, ing cabayu
mipainawa neng bagya uling atin nang autu. Sinaque
nacang cabayo?
Ini, cambing ya. Me-e-e-e-e-eh, nga na
neng gagaga ya.
Sabi nang tata cu, ing cambing canu e mabuluc a
tacla anti reng queraclan a animal. Tutu pin
ita? At ing lutung cambing canu maniaman. Mengan
na cang quilo cambeng? Anta caldereta?

Ini babi ya. Nung alang babi, alang sigang babi,
alang arobung babi, alang ligang babi, alang pindang,
tocino o lunganisa, alang chicharun, at alang
lechon a babi - at macananu ya ing maburi queng babi?
Menaquit nacang babe? Maburi lang magbabad
queng burac, ne? At macapagmulala, darac mu ampong
canyo ing cacanan na!

Ini, baca ya. Ing baca masilbi yang animal. Yang babie
gatas quecatamu. Acaquit mo reng susu na? Ing balat na
gagawan dang sapatus at sinturun. Ing laman na cacanan,
anti mo ing carning baca alimbawa. Deng potrung baca,
ustung cai paquilaban do queng "bullfight". Iniang
minuna ilang gagamitan da reng ortelano qng America
ustung sasarul la. Anta qng Pilipinas, sanu ing gagamitan
dang animal?

Ini, tupa ya. Ing tupa, queng tunud na,
meguing tanda ne ning capayapan, calupa na ning
pati-pati. Atatandanan mu queng biblia ing deng
magpastul tupa ilang prumerung menaquit queng
tala a sinlag qng nung nu ya mibait y Jesus?
Queraclan careng tupa, maputi la. Ing bulbul
da culut at ya ing gagawan dang lana.
Ini, camelyu ya. Pero uling metung ya bucul
que babo nang gulut, ing yaus dang talaga canini,
"dromedary". Deng camelyu detang adua bucul.
Ing camelyu ya ing ausan dang barcu na ning desiertu. Uling
ing animal aini masalusu yang mamulai queng balas. At e ya
agad cacaung danum aguiang mapali pa. Pero matalic yang minum
potang miminum ya. Aguiang aduang domingo e miminum, maliari ya!

Ini, elepanti ya. Ing elepanti ya ing pecamaragul
careng animal queng gabun. Gawan meng apat siguru
ing damulag queng dagul. Menaquit nacang elepanti
queng circus? Ating elepanting bulus-bulus queng
caquewan, atin namang matunud nang sesesen at gagamitan
pagobra.
Ngeni, deng namang maliap a animal.
Ining acaquit yung animal
queng wanan, usa ya. Ing
usa mabilis yang mulai. 
Ya ing paboritu ra reng
mangasu queng caquewan
uling maniaman ya laman.
Mengan nacong usa?
Ing que lalam, tigri ya.
Ing tigri maliap ya at
mabangis! Mamangan yang tau!
Ania pin pitatacutan de!
Acaquit mo reng patsit na?
Macatacut ya, ne, anta patia
quinet naca nini, macananu ca?
Map namu alang tigri queti, at
quen la pa India at Siberia.
Pero nung bisa cang manaquit,
munta ca qng "zoo".
Ini ayup ya. E cu balu nung
nanu yang ayup uling miyayaliwa
lang clasi reng ayup. Ating denas,
ating pugu, ating tarat, ating
silin-silinan, ating awac, ating
bulawe, aguila, culayu, sibad,
dumara, tagac, siabucut, baca-baca
at pipit qng Pilipinas agpang cang
tata cu. Balu tamu mu qng ayup ya
uling cabalancas yang ayup. Atin 
yang tuctuc at bagyus, at deni ilang
papaltutu qng ayup ya pin. Masuelu
la siguru reng ayup, ne? Amanan mung
macasulapo la!

Ing que babo "giraffe" ya. Balamu
ala yatang amanu queng sabi tamu,
anya ausan ta nia namang "giraffe".
Deng animal areni quen la Africa.
Pero atin mu naman careng "zoo".
Ing "giraffe" matas ya at aguiang
maliap ya, maganaca ya, e manget.
Lelangan ne sigurung matas ning
Apung Guinu, ba nang ayabut ing
bulung da reng tanaman uling yang cacanan
na ita. E mamangan calupa nang animal.
Siguru dimdam mu ne ing amanung
"vegetarian", ne. Anta ica, e ca "vegetarian"?

Ini leon ya. Balu mung lalaqui ya ustung
malabung ya bulbul qng tundun.
Ing leon picabaluan ya queng tapang,
at yang matutungue "ari ra reng animal".
Siguru iquit mu nia naman itang cine,
"The Lion King" ane? At mecad, dimdam mu nia
naman ing casebian diquil careng apu tamung
mequilaban Morus: "Qng leon o tigre, e cu
tatacut, queca pa?"

Ini ausan deng pau. Ing pau manucnangan ya
queng gabun a macalapit queng danum. Biasa
yang cawe aguiang mang mabayat ya ing daralan
nang bale. Sabi ra ustung mamialungan cang
pau maging mapangalinguan ca. Pero e siguru
tutu ita.
Ing tutuquing macaletratu que lalam, osu ya.

Ing osu caren yang caquewan qng America. Mamangan
yang bulung, pero ing paboritu na asan. Mamangan ya
namang carni. Ing osu itsura yang maganaca pero e me
dapat lalapitan. Uling gulpi niang maniagpang alang
capiyadian.

Ini daguis ya. Ing daguis e ne picasaban ning
tau. Munang-muna, marinat ya. Cadua queta, mapanyira
ya. Deng babai mangapalundag lang gugulasyo ustung
aquit de yang daguis gagapang que lele rang bitis.
Macapangaligquig la, nga ra. Para mawala la reng
daguis queng bale mu, cailangan atin cang pusa.
Catacutan do reng daguis deng pusa.

Ini naman, matsin ya. Pisan neng alang pilatan ning
tau. Pareu lang ating taliring macacawani tindaragul.
Adua lang clasi reng matsin: detang ating iqui, at
paliguan dong "monkey" queng English, at deng alang
iquing anti ining queng letratu, at ausan da no mang
"ape". Deng matsin pangadua la queng tau queng cabiasnan
careng anggang animal. Menaquit na cang matsin a
magsambitin ampong magbaguin careng tanaman?

Ini cuneu ya. Picabaluan ya queng bilis, uling asme
casalusung mulai! Dimdam mu ne ing istoria na ning
cuneu at ing pau aniang misglulu la, ne? At pihung
balu mia naman y Bugs Bunny. Ing paboritu nang cacanan
"carrot". Nung mapamangan cang labanus at "carrot"
siguru mag-anti ca queng cuneu queng pamanganac. Uling
ing cuneu animal yang mapanganac. Macatalima yang
becis manganac quilub ning pabanua. At tia pitu o
tia walu la balang becis.

Ini, talibatab ya. Ausan dia namang cabag.
Ing talibatab bulag ya e na acaquit, basta't
deng mung balugbug na ilang gagamitan na.
Aguiang e ya ayup, atin yang pacpac nung
aniapin macasulapo ya. Atin lang ipan, ania
macacalale ca carela pota quetan daca.
Susulapo la ustu mung bengi at ustung aldo
macasalicut la careng cueba.

Talanga ca at manaquit cang mariposa.
Ing mariposa, mecad yang masanting dili careng
mangalating susulapo. Ustung abac na, aquit mu
neng sula-sulapo, lipat-lipat careng sampaga.
Deng pacpac na atin lang bulu at sabi ra reng
matua nung ing bulung aita munta careng mata mu,
mabulag ca!

Ini, dapu ya. Caren yang labac mandatun. Eca
sucat lelele caya, uling sagpangan naca.
Ini namang acaquit mu que lalam, ubingan ya.
Adua lang clasi reng ubingan, detang ating
camandag, anti mo reng camamalu, ampo reng
alang camandag, anti mo reng canunugac.
Ing ubingan cucusad ya mu uling ala yang
bitis. Pangilagan la uling manuctuc la.

Ing tutuqui cung ipaquit ya pin
ining pating.

Ing pating ya ing maragul dili careng asan.
Quen yang dagat mabibie. Pitatacutan de reng
taung pupunta queng beach, uling manget ya
ampong mamangan nanu mang animal a acaquit na
queng danum, pati reng tau. Ayalben mu ne ing
cine, "Jaws"?

Ba, mabie ya ta ing asan aini, ot cacawe ya?
Balu cu mamangan co ngang asan anti acu.
Dacal lang clasing asan, ne? Ating bulig,
bangus, bia, balanac, itu, canduli, gurami,
tilapia, sapsap, at aliwa pa. Para ulam,
ustung cai, piritu rala, ocaya pacsi rala,
o isigang sampaluc. Nu ro acacua reng asan?
Siempre queng danum, antimo queng plasdan,
queng ilug o queng dagat. Biasa cong maglimas?
Anta mamaduas? Balu yu nung nanu la reng
salacab?
Sana mecusuelu co canining pinresenta cung
lisyun tuncul careng animal. Nung atin cong
wali, anti mong anam a banua, maliari yeng
gamitan ini e mu para abalu ro reng animal,
nune para ba la namang mabiasang mamasang
Kapampangan.
Pandagdag: Ini, loru ya. Balu mung
macapaquiapus lang magsalita reng
loru careng tao?
About The Author
Eileen B. Turla was born in Portland, Oregon
on March 22, 1976. Her parents are Ernesto
Turla and Angela Bonifacio who were both
schoolteachers in Pampanga, Philippines.
She was proclaimed "Student of the Year" at Brown
Junior High, and was the president of her Junior
Class Organization at Hillsboro High School.
A member of the National Honor Society from grade
school until her graduation in high school, she
was active in sports as well. She was a cheerleader for
six years and a basketball player for a year.
She took up leadership training and was active
as a secretary of the Student Council. She was
included in Mayfete, wherein honor and TAG students
in a school were feted. Over the years, she has
been getting lots of awards including the
presidential fitness award. (In the Filipino
community in Portland, she got an achievement
award.) She was among the top 20 students in a
class of 450 when she graduated from Hillsboro
High School in 1994. In 1998, she graduated at
University of Puget Sound with a degree in business
and communication. She is planning to take up
her Master's degree soon. At present, she is
with First World Inc. where she has just been promoted
to marketing director, directing managers below her. -the webmaster
Webmaster-ERNIE TURLA

|