Veertien taferelen over de geschiedenis van de Coyendans - Organizations - http://maxpages.com/coyendans/Geschiedenis_in_14

•Tafereel 1: De Bavenaars en hun Coyendanskoeien

Periode: 1533
Elk huisgezin binnen het Sint-Baafsdorp had recht op !=!=n Heirniskoe (Coyendanskoe). Ze betaalden 8 groten per jaar aan de eigenaars. In een oorkonde van 4 mei 1533 werd gestipuleerd, dat op een algemene vergadering van de inwoners van het Sint-Baafs beslist werd, dat de ingeborenen gedurende zes opeenvolgende jaren een preferentieel weiderecht hadden en de ingewekenen de drie daaropvolgende jaren. Inwijkelingen gehuwd met een ingeborene hadden echter dezelfde rechten als de ingeborenen.

Rechts van de Dendermondse heerweg, naar de Schelde toe, lag de grote en de kleine "Heernisse", een uitgestrekte vrijgeweide die toebehoorde aan de Heerlijkheid van Sint-Baafs, waar de inwoners van het Sint-Baafsdorp , en later hun gerechtigden, die meestal het gehucht van Sint-Amandsberg bewoonden, een of meer koeien mochten laten grazen: de Coyendanskoeien. Getuigenissen uit het verleden bevestigen ons dat een herder op een hoorn blies en de heerniskoeien of Coyendanskoeien naar de Heernisse dreef.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 2: De edelen van Kruiningen (Nederland) en hun Coyendansstier

Periode: 1528
Een vonnis van 2 april 1528 van de schepenen van Sint-Baafs in een proces tussen de vier heernismeesters en de leenman van Herlegem, bepaalde dat deze recht had op vier koegersten (stroken weidegrond) in elke Heernisse (de grote en de kleine). Hij moest op de kleine Heernisse een deugdelijke stier ter beschikking houden!

Volgens wijlen Dr. Maurits Gysseling was de eigenaar van het "Hof van Herlegem" de edelman Arend van Cruningen (Cruninghen). Hij was tevens heer van de heerlijkheid Voorhoute. De heerlijkheid lag in het land van Waas (Kemzeke-Stekene). Hij verbleef in zijn prachtig slot "Voorhoute" te Kruiningen (Ned.). Vroeger heette dit slot "Kruiningen". Hij was gehuwd met Anna Van Reimerswaal.

Het "Hof van Herleghem met schueren, stallingen en de duyvekott" stond aan de Noordkant van de Dendermondse heirweg. Bij het "Hof van Herleghem" hoorden ook omtrent twelf bunderen land gelegen in de prochien van Oostakker en Destelbergen.

De Franse legers brandden "het Hof van Herlegem" uit op 27 augustus 1677. Later werd het hof heropgebouwd op de hoek van de Dendermondsesteenweg en de Herlegemstraat.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 3

Periode: 1548
Keizer Karel heeft het St.-Baafsdorp en de St.-Baafsabdij laten slopen voor zijn
Spanjaardenkasteel (1540). De heernisweiden met hun heerniskoeien (Coyendanskoeien) bleven echter bestaan. De Bavenaars gaan zich vestigen langs de andere zijde van de heernisweiden. De Bavelingen zijn intussen kanunnik geworden van de St.-Janskerk (de latere St.-Baafskathedraal).

Op 19 april 1548 besliste een algemene vergadering van de Bavenaars dat een verkozen heernismeester niet mag weigeren zijn functie uit te oefenen, op straffe van verbeurte van zijn weiderecht vier jaar lang en dat een gemaande inwoner die niet op de algemene vergadering verschijnt, dat jaar zijn weiderecht verbeurd wordt verklaard.

In 't jaar 1540 had keizer Karel bevolen de abdij van St.-Baafs, gelegen links nabij de samenvloeiing van Leie en Schelde af te breken. Ook het dorp van St.-Baafs, dat zich rondom de abdij gevormd had, werd geheel en al in de puinen gelegd.
Op al deze puinen werd een versterkt kasteel opgericht dat later de naam kreeg van Spanjaardskasteel. Een nieuwe vestiging werd aangelegd. Deze ging uit van beide zijden van het versterkte kasteel, links naar de Ham, rechts naar de Keizerpoort, nabij het grondgebied van Ledeberg.

De vier heernismeesters waren de kontroleurs van de heernisweiden. De heernismeesters stelden een bekwame herder aan om de heerniskoeien te hoeden. Elke morgen dreef hij deze dieren uit het St.-Baafsdorp naar de heernisse en bracht ze 's avonds weer terug. Hij blies op een koehoorn.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 4: Schapen en paarden niet toegelaten op de heernisweiden

Periode: 1573 - 1576 - 1621
De heernismeesters en de herder, alleen of gezamelijk, mochten alle ongewenste dieren die in de heernisse betrapt werden, in een schuthok opsluiten. Om hun bezit terug te krijgen, betaalden de Bavenaars een losgeld van 5 groten, afzetenen (dat zijn lieden die elders woonden) 10 groten.

1573 : Lieven Bracke heeft zijn paard laten grazen (zware boete)
1576 : Jan Pauwels heeft zijn paard laten grazen (zware boete)
1621 : Jan de Zomere liet 60 schapen grazen (zware boete); Pieter Cole liet 50 schapen grazen (zware boete)

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 5: De Coyendanswijn of de wijn van abt Raphael de Mercatel

Periode: 1482-1484
De witte wijn binnen het St.-Baafsdorp was goedkoper en beter dan die van de stad Gent.
Als straf voor die goedkope wijn moest de abt van de St.-Baafsabdij Raphael de Mercatel, een bastaardzoon van Filips de Goede, een zware boete betalen. Het geld zal later dienen voor bouwwerken aan het Gentse stadhuis.

In de Coyendansstoet kondigt de heraut van de stad Gent aan dat de witte wijn binnen het St.-Baafsdorp veel te goedkoop wordt verkocht. Tijdens de rondgang van de stoet zal de heraut met kruik het volgende zeggen: "Luistert, burgers van het St.-Baafsdorp, geachte Bavenaars. Uw wijn wordt veel te goedkoop verkocht. De stad Gent lijdt hierdoor groot verlies. Als teken van straf zal uw abt Raphael de Mercatel een zware boete moeten betalen. Het jaar des Heren 1482. Men zegge het voort! (De heraut wijst naar de abt Raphael de Mercatel.)

Het bestuur van Gent (40 personen) oordeelde in 1482 dat de abt Raphael de Mercatel een zware (geldelijke) boete moest krijgen.
Zij waren: Commissarissen
Mr. Adriaen Vilain, riddere, heer van Resseghem
Mr. Jan van Nieuwenhove, riddere
Mr. Joos van Moerbeke, riddere
Philips van der Zickele

's Heeren Kiesers
Meester Joes Yoens
Symoen Borluut
Jan van Kethule
Joos Pascharis

Der stede Kiesers
Jan van der Buendere (overdeken)
Jan de Rantere
Geerolf Goetghebuer
Inghelram Steel

Schepenen van der kuere
Jooris van den Moure
Jan Assaert
Jan Heyman
Lodewijk van Maerke
Boudewijn de Moer
Daneel Claus
Jan de Crane
Heynrie van Leeuwe
Joos Polleyt
Lievin Braem
Jan de Pie
Matthijs Beyaert
Willem de Vleeschauwere

Schepenen van Ghedeele
Meester Geerolf van der Haghe
Fransoeys van Loo
Gillis de Bels
Jan van der Valleyen
Jan Mast
Gillis van den Leene
Jan de Grutere
Jan Lampsin
Race van den Heede
Lievin de Cuervere
Pieter van Noorthaute
Matthijs Ghyselins
Jan van der Eecken filius Laureyns

Heuverdeken
Jan van den Abeele

Deken van Weverie
Jan Lynezone

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 6:
Fijfer en Trom (muziekinstrumenten op de oude Coyendansfeesten)

De naam Fijfer of fijfel is ontleend aan het Franse fifre, dat op zijn beurt ontleend is aan het Zwitsers-Duitse pfifer (fluitspeler). In de 14de eeuw worden bijvoorbeeld enkele fluiten en pipen vermeld, samen met tambusen (trommels) zoals in het fragment uit Lodewiijk van Velthems
Spiegel historiael: Ic horde daer menick tambuse roeren
Ende blasen met pipen oec alsoe
Ende met r(i)ethorne(n) daertoe,
Ende trompe(t) hordic vele.

Wim Bosmans vermeldt in zijn boek, Fijfer en Trom : "In de Gentse Heirniswijk speelden ze in 1767 voor de Coyendans, een jaarlijks volksfeest dat mogelijks verband hield met de kalverdansen uit de 15de en 16de eeuw."

Bij ons, ter gelegenheid van de Coyendans, opent de muziekgroep Trommelfluit de Coyendansstoet.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 7: De watergeesten van de Coyendans: de Coyendansduivels

periode: 1371
Binnen de heernisweiden lag een grote waterplas: de Nekkersvijver. In 1371 noemde men dit Neckers vivere. Een nekker is een watergeest. Deze plas door een gracht verbonden met een depressie in het hogere land, en door een andere gracht met de Schelde, diende als drenkplaats voor het vee. In Sint-Amandsberg is er nu nog een Nekkersvijverstraat. Enkele Coyendanskoeien stierven bij het drinken aan de plas en van dan af is men de vijver Nekkersvijver gaan noemen.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 8 : Geen minderjarigen en ongehuwden toegelaten

Periode: 1769
Op 9 april 1769 vaardigden de opperbaljuw, schout en schepenen van Sint-Baafs een ordonnantie uit, waarbij het voortaan minderjarigen en ongehuwden niet meer toegestaan was de Coyendansfeesten bij te wonen en ook niet op de dag dat men de rekening overgaf (dinsdag na Pasen).

Het Coyendanscomité heeft deze ordonnantie opgeheven in 1992 (startjaar van
de moderne Coyendansfeesten).

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 9 : Monniken moeten plaats maken voor Spaanse soldaten.
Dorpsleven van de Bavenaars grondig verstoord.
Periode: 1536-1540
De jaarmarkt van het St.-Baafsdorp verhuist na 1540 definitief naar St.-Amandsberg (de 9 mei-markt).

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 10 : De koe staat centraal

Nostalgie: Harde realiteit: Moderne visie: de aloude heernisweiden het slachthuis symbool Coyendans (dansende koe)
Het slachthuis werd gebouwd omstreeks 1850, een tiental jaar geleden afgebroken.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 11 : Processies

Naast de Coyendansfeesten waren er ook processies in de St.-Baafsabdij en het St.-Baafsdorp, ter ere van de heiligen Lieven, Antonius, Macharius, Bavo, Landoaldus.

De ommegang van St.-Macharius ging uit van de St.-Baafsabdij. De Bavenaars (inwoners van het St.-Baafsdorp) vereerden deze pestheilige. Via de St.-Baafsabdij en het St.-Baafsdorp ging de ommegang naar de Machariusberg (een zandberg), niet ver van de Dendermondse heerweg gelegen. Op die zandberg stonden de relieken van Macharius tentoongesteld. Dit gebeurde jaarlijks tot en met 1540.

De ommegang van St.-Antonius ging uit met de Paasdagen van de oude 's Heiligs Kerstkerk (de kerk van het St.-Baafsdorp) over St.-Amandsberg naar Oostakker. Deze ommegang gaf aanleiding tot allerhande feestelijkheden, die vaak in vechtpartijen ontaardden, zoals het gevecht met de bedevaarders uit Belle (Bailleul in Frankrijk).

De ommegang van St.-Lieven ging van de St.-Baafsabdij naar Sint-Lievens-Houtem. Men keerde 's anderendaags terug. Het beeld van St.-Lieven werd, evenals het schrijn, met wijn overgoten.

Bavo (Mendonk) en Landoaldus (Kortessem)

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 12 : Coyendanskoeien in oorlogsgebied

Periode: 1576
De strijd tussen het geuzenleger en de Spaanse soldaten laaide hoog op. Het Spanjaardskasteel (in bezit van de Spanjaarden en geleid door Guillemette de Chastelet en haar twee dochters) werd belegerd door de Geuzen. Alle heerniskoeien (coyendanskoeien) werden meegenomen door de Geuzen, ten einde hun soldaten van voedsel te voorzien. Jaren later hebben de Bavenaars opnieuw koeien laten grazen op de heernisweiden.

De Spanjaarden hadden koeien gestolen in de omgeving van Melle.

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 13 : Postume hulde aan Dr. Gysseling

(afbeelding van het hoofd van Dr. Gysseling) Dr. Maurits Gysseling was een deskundige op het gebied van de St.-Baafsabdij en het St.-Baafsdorp. Hij bracht ons op het idee "de leenman van Herlegem" uit te werken en via zijn opzoekingen kwamen we te weten dat de "leenman van Herlegem" Arend van Cruninghe was (zie tafereel 2).

•••••••••••••••••••••••••••••••

•Tafereel 14 : De moderne Coyendansfeesten

De buurtwerking Macharius-Heirnis, het Coyendanscomit!=, het wijkpaleis in de kijker plaatsen.

Startdatum van de moderne Coyendansfeesten: 1992.

De vlag van de Coyendans: Blauwe dansende koe op een gouden veld.

Het Coyendanslied van Koenraad Polfliet.

De muziek van de moderne Coyendansfeesten: de olievanten. Muzikanten brengen op holle vaten ritmische muziek. De vaten zijn overspannen met koeievel.

De Coyendanskoe is een witterugkoe.

Ontwerpster van het Coyendansembleem : Rebecca van Gestel

Beelden van de Bavenaarse Coyendansers: Nadine Guss!= (Loods 13).

Sign Guestbook

View Guestbook

wouter.maes@pandora.be

Visitors: 01324

Page Updated Thu Sep 26, 2002 1:56pm EDT